Περιστασιακή απασχόληση, μετανάστευση και αδήλωτη εργασία στον αγροτικό τομέα

Η μετανάστευση και η μισθωτή απασχόληση στον αγροτικό τομέα αποτελούν έννοιες απολύτως συνυφασμένες και στην ελληνική περίπτωση. Είναι δε σε τόσο μεγάλο βαθμό εξαρτημένη η αγροτική παραγωγή στη χώρα μας από την εργασία αλλοδαπών εργατών που οι ελλείψεις σε εργατικά χέρια των τελευταίων ετών συνεπάγονται μεσοπρόθεσμα ανυπολόγιστες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Η δυσμενής διακριτική αντιμετώπιση των γεωργικών μισθωτών στο πλαίσιο της κοινωνικής νομοθεσίας επί σειρά πολλών δεκαετιών εδράζεται στο τεκμήριο του περιστασιακού χαρακτήρα της άμεσης γεωργικής εργασίας και στο πρόσχημα της εποχικότητας της αγροτικής απασχόλησης. Μολονότι η οικονομική και τεχνολογική πρόοδος αλλοιώνουν εν καιρώ αυτά τα κριτήρια, η συντριπτική παρουσία αλλοδαπών στις τάξεις των εργατών γης αποτελεί το έναυσμα για περαιτέρω απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων στον κλάδο. Η εισαγωγή του εργοσήμου ως αποκλειστικού μέσου πληρωμής και ασφάλισης από το 2010 γρήγορα μετεξελίσσεται στη πράξη σε ειδικό εργασιακό καθεστώς, ενώ σε συνάρτηση με την κυριαρχία του παράνομου καθεστώτος διαμονής των εργατών γης, συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ειδικής οικονομικο-νομικής ζώνης, όπου γίνονται επισήμως ανεκτά, εάν όχι επιθυμητά, φαινόμενα ακραίας εργασιακής εκμετάλλευσης, αδήλωτης εργασίας και παραβατικότητας στην κοινωνική ασφάλιση. Στο περιβάλλον δε της πανδημίας η περαιτέρω απορρύθμιση της γεωργικής μισθωτής εργασίας επιλέγεται σαν μέσο αφενός συγκράτησης του εργατικού κόστους για τις επιχειρήσεις του κλάδου και αφετέρου κάλυψης των κενών θέσεων εργασίας που για πρώτη φορά καταγράφονται πολύ σημαντικά σε όλη την επικράτειας. Η εισαγωγή νέων, απλών διοικητικά, κατ’ εξαίρεση ή κατά παρέκκλιση διαδικασιών, συχνά στα όρια του Νόμου, καταργούν τις εναπομείνασες προστατευτικές δικλείδες για τους εργαζόμενους και υποκαθιστούν τις τακτικές, αν και δυσλειτουργικές, διαδικασίες νόμιμης κινητικότητας (μετακλήσεις). Παρά την αποτυχία της εμμονικής στρατηγικής της θεμιτής και αθέμιτης μείωσης του εργασιακού κόστους, το μοντέλο της ακραίας ευελιξίας στον αγροτικό τομέα εξακολουθεί να κατοχυρώνεται με μέτρα και διατυπώσεις που αποσκοπούν στην απορρύθμιση και δη την εργοσημοτοποίηση της εργασίας και σε άλλους οικονομικούς κλάδους με εποχικό ή κυκλικό πρόσημο λειτουργίας.