Η διαφθορά και ο Δημοσθένης στην υπόθεση του Άρπαλου

Πολλές υποθέσεις διαφθοράς στην αρχαιότητα που έφθασαν να γίνουν γνωστές στις μέρες μας μέσω των διασωθέντων αρχαίων κειμένων παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με σύγχρονα οικονομικά σκάνδαλα. Μια από αυτές είναι και η υπόθεση του Άρπαλου. Ο Άρπαλος υπήρξε ένας από τους μεγάλους καταχραστές της αρχαιότητας και η υπόθεσή του αναδεικνύει αρκετές ομοιότητες της τότε κοινωνίας με τη σημερινή· μιάς κοινωνίας που, αν και απέχει 2.500 χρόνια, παρουσιάζει τα ίδια περίπου προβλήματα με τη σημερινή. Προβλήματα διαφθοράς και διασπάθισης δημοσίου χρήματος, από δημόσιους άνδρες που, αν και έπρεπε να είναι πρότυπα πολιτών, αυτό δεν συνέβαινε πάντοτε. Η υπόθεση των αρπαλείων χρημάτων αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα, αν όχι το μεγαλύτερο, πολιτικά σκάνδαλα που τάραξε την Αθήνα του 4ου π.Χ. αιώνα· από τη μιά, στην υπόθεση αυτήν ενεπλάκησαν πολλά σημαντικά δημοσία πρόσωπα που κατηγορήθηκαν για δωροδοκία και από την άλλη τα διαφυγόντα τάλαντα ήταν υπερβολικής αξίας για την εποχή εκείνη αλλά ακόμη και για σήμερα. Στην υπόθεση αυτή, κατηγορήθηκε ίσως ο κορυφαίος αττικός ρήτορας, ο Δημοσθένης, ενώ κατήγορος του ήταν ο φίλος του, Υπερείδης, καθώς επίσης ο φιλόμακεδόνας Δείναρχος, ως λογογράφος. Οι κατήγοροι ήταν δέκα στο σύνολο τους, όμως διασώζονται μόνο το έργο του Δείναρχου και αποσπασματικά αυτό του Υπερείδη. Η ρητορική στην αρχαία Αθήνα ήταν το «όπλο» για να πετύχει κανείς το οτιδήποτε· από το αναδειχθεί σε σημαντικό πολιτικό άνδρα, να ενθαρρύνει τους πολίτες να πολεμήσουν, να πλέξει το εγκώμιο των θανόντων ηρώων μέχρι και να καταδικάσει τον πολιτικό του αντίπαλο ή να υπερασπίσει τον εαυτό του όταν βρισκόταν στη δυσμενή θέση του κατηγορουμένου. Τα αποδεικτικά μέσα που χρησιμοποιούσαν, κατά την ακροαματική διαδικασία, οι Αθηναίοι του 4ου π.Χ., ποικίλουν και πολλές φορές ομοιάζουν με τα σημερινά. Βασική όμως διαφορά των αρχαίων δικαστηρίων από τα σημερινά αποτελεί το γεγονός ότι οι δικαστές ήταν απλοί πολίτες, οι οποίοι παρίσταντο ως ένορκοι και όχι εξειδικευμένοι δικαστές όπως οι σημερινοί. Για τον λόγο αυτό, οι δικαστές λειτουργούσαν περισσότερο συναισθηματικά και συνήθως περισσότερο τους επηρέαζε ένας δυνατός λόγος ή μιά έντονη μαρτυρία από ένα «τεχνικό» αποδεικτικό μέσο, όπως ένα έγγραφο ή ένα νομοθέτημα.\r\nΣτην συγκεκριμένη λοιπόν υπόθεση δεν έχουμε την τύχη να έχει διασωθεί η απολογία του μεγαλύτερου ρήτορα όλων των εποχών, Δημοσθένη, για το μεγαλύτερο σκάνδαλο τουλάχιστον της αρχαιότητας. Πάρα ταύτα επιδιώκεται να αισθανθεί ο αναγνώστης την ατμόσφαιρα που επικρατούσε στο δικαστήριο της Ηλιαίας, όντας περιτριγυρισμένη από πλήθος κόσμου που είχε καταφθάσει από όλη την Ελλάδα για να ακούσει έστω τις θέσεις των σημαντικών πολιτικών ανδρών για το σκάνδαλο των αρπαλείων χρημάτων. Η καταδικαστική τελικώς απόφαση για τον Δημοσθένη δεν σημαίνει και τη συμπόρευση της με την αλήθεια· μια αλήθεια, της οποίας ζητούμενο αποτελεί η εμπλοκή του Δημοσθένη στην ελευθέρωση του Άρπαλου και ο τυχόν χρηματισμός του, μια και οι διασωθείσες αποδείξεις είναι ελάχιστες. Το έργο αυτό αποτελεί μια προσπάθεια να αναδειχθούν τα όποια λιγοστά αποδεικτικά μέσα που χρησιμοποίησαν οι τρεις πολιτικοί άνδρες.