Μαθαίνοντας από την documenta 14: η διακίνηση του άτυπου know-how της εικαστικής παραγωγής της κεντρικής Ευρώπης στον δημόσιο τομέα, τον ιδιωτικό τομέα και στα κοινά στην Αθήνα

Η παρούσα εργασία μελετά την περίπτωση της documenta 14 στην Αθήνα (2017) εστιάζοντας στη διαμόρφωση και διακίνηση του άτυπου εργασιακού know-how που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης. Αντικείμενο της μελέτης είναι οι επαγγελματίες που εργάστηκαν στην έκθεση και οι τρόποι με τους οποίους η μη-τυπική γνώση που απέκτησαν ενσωματώθηκε στις μετέπειτα επαγγελματικές τους διαδρομές, τόσο στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα όσο και στην ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή της Αθήνας. Η εργασία επιχειρεί να κατανοήσει κατά πόσο η documenta 14 λειτούργησε ως πεδίο μετάδοσης επαγγελματικής κουλτούρας, δεξιοτήτων και γνώσης. Η βιβλιογραφική επισκόπηση περιλαμβάνει θεωρητικά εργαλεία γύρω από τους κόσμους της τέχνης, την άτυπη γνώση, την άυλη εργασία, τις εργασιακές υποκειμενικότητες. Επίσης, εστιάζει σε αναλύσεις της ίδιας της documenta 14 από επιμελητική και θεσμική σκοπιά. Η μεθοδολογία βασίστηκε στη μελέτη του επίσημα δημοσιευμένου από την documenta υλικού και σε ημι-δομημένες συνεντεύξεις με επαγγελματίες που εργάστηκαν στη διοργάνωση. Σκοπός ήταν να καταγραφούν οι πρακτικές που υιοθετήθηκαν, τα πρότυπα επαγγελματικής συμπεριφοράς που αναδύθηκαν και ο τρόπος με τον οποίο αυτά μεταφέρθηκαν και λειτούργησαν σε νέα πλαίσια. Από τα εμπειρικά δεδομένα προκύπτει ότι το άτυπο know-how της documenta 14 διαμορφώθηκε μέσα από αντιφατικές συνθήκες: υψηλό συμβολικό κεφάλαιο, διεθνές δίκτυο και επαγγελματική κινητικότητα, αλλά και εμπειρίες επισφάλειας, αδιαφάνειας και εξάντλησης. Το know-how αυτό λειτούργησε σε πολλαπλά επίπεδα –τεχνικό, οργανωτικό, επιτελεστικό– και μεταφέρθηκε δυναμικά τόσο στις ανεξάρτητες πρωτοβουλίες όσο και σε μεταθεσμικά περιβάλλοντα. Ωστόσο, η μετάδοση της γνώσης αυτής δεν υπήρξε ουδέτερη: κουβαλούσε τις εντάσεις της θεσμικής κουλτούρας από την οποία προήλθε. Η εργασία καταλήγει ότι η documenta 14 άφησε πίσω της μια άυλη κληρονομιά, που λειτούργησε συσσωρευτικά και σε συνάρτηση με την εγχώρια σκηνή και τις δυναμικές της. Ο εντοπισμός και η μελέτη αυτής της γνώσης προσφέρουν ένα εργαλείο κατανόησης της εικαστικής σκηνής και αξιοποίησης του ως ένα δυναμικό πεδίο που μπορεί να φέρει καθοριστούς μετασχηματισμούς.