Η αποτελεσματικότητα των εναλλακτικών διαχειριστικών - διοικητικών προτύπων και οι επιδράσεις τους στη λειτουργικότητα της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας

Δριμεία κριτική ασκείται για τη λειτουργικότητα του υποσυστήματος “ΥΠΑ/Δημόσιο – Περιφερειακοί Αερολιμένες” που αποτελεί μέρος του συστήματος “ΥΠΑ – Περιφερειακοί Αερολιμένες - Αεροναυτιλία – Έλεγχος αερομεταφορών”. Ταυτόχρονα επισημαίνονται για το υποσύστημα αδυναμίες αναφορικά με έλλειμμα στην οργάνωση, στον συντονισμό και στον τρόπο διοίκησης, αδυναμία με την εξεύρεση πόρων για την πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων, με την ανάπτυξη και τη διαχείριση των αερολιμένων με τον πλέον παραγωγικό, αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο και κυρίως με την αδυναμία να υπάρξει μεγιστοποίηση της εμπορικής αυτών εκμετάλλευσης. Η κρατούσα θέση για την αντιμετώπιση όλων των προαναφερομένων αδυναμιών υποδεικνύει αφενός την αποσυσχέτιση της ΥΠΑ από το αμιγώς επιχειρησιακό έργο της λειτουργίας, της διαχείρισης και της διοίκησης των περιφερειακών αερολιμένων, αφετέρου προωθεί την παραχώρηση των δραστηριοτήτων αυτών σε ιδιωτικών συμφερόντων διοικητικές οργανώσεις. Δεδομένης της υφιστάμενης διοικητικής εξάρτησης των περιφερειακών αερολιμένων από την ΥΠΑ -κατά το χρόνο συγγραφής της διατριβής- εστιάζεται αυτή στη διερεύνηση και ανάλυση του διοικητικού -διαχειριστικού προτύπου του εν προκειμένω υποσυστήματος˙ στην αξιολόγηση της αποτελεσμα-τικότητας των από τους ασκούντες την κριτική προτεινόμενων μέτρων και στην εξεύρεση λύσης προς αντιμετώπιση των όποιων προβλημάτων επιδρούν στη λειτουργικότητα και στην αποτελεσματικότητα του συστήματος. Απώτερος σκοπός είναι η κατάθεση πρότασης περί ενός καινοτόμου εναλλακτικού διοικητικού – διαχειριστικού προτύπου εμπεριέχοντος στοιχεία από όλες τις θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές. Η διερεύνηση έγινε έχοντας δύο άξονες ήτοι τη γενική θεωρητική και την έρευνα πεδίου. Το πόνημα χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πλαίσιο της δομημένης παρουσίασης της μελέτης, έγινε η κατάταξη των θεματικών ενοτήτων ανά κεφάλαια, τα οποία περιληπτικώς περιγράφονται παρακάτω. Στο Κεφάλαιο 1 επιχειρείται να διατυπωθεί το πρόβλημα και γίνεται η αποκωδικοποίηση των βασικών όρων πραγματευόμενων (Οργάνωση, λειτουργία και ρόλος των Δημόσιων Υπηρεσιών, Διοικητική – management, Μοντέλα Δημόσιας Διοίκησης, Μοντέλα σχετιζόμενα με το ιδιοκτησιακό καθεστώς και τη διαχείριση των αεροδρομίων, Παραγωγικότητα, Αποτελεσματικότητα και Αποδοτικότητα) ˙ επιπλέον αποτυπώνονται οι παραδοχές και καθορίζονται οι βασικές αρχές της έρευνας και του οργανωτικού επανασχεδιασμού ˙ τίθενται ο σκοπός και οι στόχοι της διατριβής και επεξηγείται η σημασία αλλά και η χρησιμότητά της ˙ τέλος αναφέρονται διάφορα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στην εξελικτική διαδικασία καθώς και περιορισμοί και επιφυλάξεις. Στο Κεφάλαιο 2 περιγράφεται η μεθοδολογία της έρευνας. Αναλυτικά καταγράφεται η διαδικασία καθορισμού των βασικών εργαλείων για την έρευνα, η επιλογή του benchmarking ως εργαλείου του management χαρακτηρίζοντος την ερευνητική διαδικασία, η επιλογή της χρήσης ερωτηματολογίων και συνεντεύξεων, οι διάφορες φάσεις της έρευνας – προεργασία, δοκιμαστική έρευνα, κύρια έρευνα πεδίου, ανάλυση, περαιτέρω κατανόηση, εξαγωγή συμπερασμάτων -. Στο Κεφάλαιο 3 επιχειρείται η αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης σε ότι αφορά στην ελληνική ΥΠΑ ˙ διερευνάται η υφιστάμενη οργανωτική δομή, το μοντέλο διοίκησης και το σύστημα λειτουργίας της ˙ γίνεται ιστορική επισκόπηση, περιγραφή της αποστολής και του έργου της. Δίδεται ιδιαίτερη έμφαση και αναπτύσσεται ιδιαιτέρως και εκτενώς η καινοτομία ως παράγων ορθολογικής διαχείρισης θεμάτων και αποτελεσματικής διοίκησης της ΥΠΑ. Καταγράφονται τέλος χρηματοοικονομικά δεδομένα της Υπηρεσίας (έσοδα, δαπάνες, επενδύσεις). Στο Κεφάλαιο 4 περιγράφεται η αναγκαιότητα γενικότερης μεταρρύθμισης στη δημόσια διοίκηση και ειδικότερης μεταρρύθμισης στην ΥΠΑ και αλλαγής του διοικητικού και διαχειριστικού της προτύπου. Στο Κεφάλαιο 5 περιγράφονται και αξιολογούνται τα εναλλακτικά διοικητικά και διαχειριστικά πρότυπα, που εντοπίζονται σε χώρες του εξωτερικού και τα οποία εφαρμόζονται στο σύστημα ΥΠΑ – Αεροδρόμια – Αεροναυτιλία – Έλεγχος αερομεταφορών ˙ διερευνώνται οι λόγοι που οδήγησαν στα πρότυπα αυτά. Δίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα και εξετάζονται ειδικότερα και σε βάθος τα διεθνώς κρατούντα σε σχέση με την επιχειρούμενη αναδιάρθρωση μίας Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, καθώς και θέματα αφορώντα στον ανασχηματισμό του διοικητικού και διαχειριστικού προτύπου των φορέων διαχείρισης των αεροδρομίων. Παρατίθενται τα κριτήρια με τα οποία έγινε η επιλογή των υπό μελέτη οργανισμών συγκεκριμένων χωρών της αλλοδαπής (Ηνωμένου Βασιλείου, Γερμανίας, Ισπανίας, Σουηδίας, Ρουμανίας, Κύπρου, ΗΠΑ, Καναδά και Αυστραλίας). Σημειώνονται τα αποτελέσματα του διαχωρισμού μεταξύ των φορέων - παρόχων υπηρεσιών «service providers» και των φορέων – ρυθμιστικών ή κανονιστικών Αρχών «regulators» όπου εφαρμόσθηκε, τα αποτελέσματα από τη μεταβολή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς και τη σύσταση εταιρειών διαχείρισης αεροδρομίων όπου πραγματοποιήθηκε αλλά και τα αποτελέσματα από την ιδιωτικοποίηση της αεροναυτιλίας και των υπηρεσιών ελέγχου εναερίου κυκλοφορίας (ΕΕΚ). Γίνεται η σύγκριση των εναλλακτικών διοικητικών προτύπων με το υφιστάμενο μοντέλο διοίκησης του συστήματος και εξάγονται τα συμπεράσματα. Στο Κεφάλαιο 6 γίνεται η παρουσίαση, η επεξεργασία, η ανάλυση και η ερμηνεία των στοιχείων της θεωρητικής έρευνας, της έρευνας πεδίου και της PEST / SWOT analysis. Στο Κεφάλαιο 7 εκτίθενται αναλυτικώς τα προκύψαντα γενικά και ειδικά πορίσματα από την εν γένει μελέτη και την διά στατιστικών μεθόδων διεξαχθείσα έρευνα πεδίου για την ελληνική ΥΠΑ και τις αντίστοιχες Υπηρεσίες επιλεγμένων χωρών καθώς και για τα επιλεγμένα ελληνικά και ξένα περιφερειακά αεροδρόμια ˙ επιπλέον παρουσιάζονται τα προκύψαντα πορίσματα του ελέγχου της κύριας ερευνητικής υπόθεσης στους τρεις άξονες ήτοι την αποδοχή και τη συμφωνία με την υπόθεση από το προσωπικό της ΥΠΑ, το επιβατικό κοινό και τους χρήστες. Στο Κεφάλαιο 8 παρουσιάζεται το προτεινόμενο για τη βελτίωση των διοικητικών και οικονομικών συνιστωσών λειτουργίας του συμπλέγματος ‘’ΥΠΑ, Περιφερειακοί αερολιμένες’’ διοικητικό και διαχειριστικό πρότυπο και εκτίθενται επιμέρους γενικές και ειδικές προτάσεις. Η διατριβή υποστηρίζει να διατηρηθεί ο κρατικός τους χαρακτήρας και να μετασχηματιστούν σε πλήρως ανεξάρτητους μεταξύ τους δημόσιους φορείς, που θα έχουν πλήρη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια. Επιπλέον υποστηρίζεται το να εφαρμοστεί σε αυτούς ένα εναλλακτικό ιδιότυπο διοικητικό – διαχειριστικό πρότυπο λειτουργίας, πλήρως εδραιωμένο στις αρχές του σύγχρονου δημόσιου management, που έχει ανθρωποκεντρικό, πελατοκεντρικό και επιχειρηματικό προσανατολισμό και είναι εμπνευσμένο από τις βέλτιστες πρακτικές των εφαρμοζόμενων μοντέλων στις αντίστοιχες διοικητικές οργανώσεις leaders του διεθνούς χώρου. Ο κεντρικός άξονας της πρότασης περιλαμβάνει τη διάσπαση της ΥΠΑ και τη δημιουργία δύο πλήρως ανεξάρτητων φορέων ˙ της μεν νέας ΥΠΑ που θα έχει αποκλειστικά και μόνο ρυθμιστικό ρόλο, του δε Εθνικού Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ΕΟΠΑ), ο οποίος με κατάλληλη νομοθετική ρύθμιση πρέπει να είναι ιδιότυπο Ν.Π.Δ.Δ με πλήρη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, ανήκον κατά εκατό τοις εκατό (100%) στο ελληνικό Δημόσιο, μη επιτρεπομένου αυτού να μεταβληθή καθ΄ οιονδήποτε τρόπο. Ο ΕΟΠΑ καθίσταται φορέας διαχείρισης και λειτουργίας των αεροδρομίων και φορέας παροχής υπηρεσιών αεροναυτιλίας, με σαφέστατο επιχειρηματικό προσανατολισμό, δίχως να απολεσθεί όμως ο χαρακτήρας του παρόχου δημόσιας κοινωνικής υπηρεσίας που επιβάλλεται να έχει ένας τέτοιος Οργανισμός.