Στρατηγικές μετάβασης της ελληνικής περιφέρειας και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης από την στασιμότητα στην ανάπτυξη: η περίπτωση της Κορινθίας

Η θεματολογία της παρούσας διατριβής εστίασε σε ένα κρίσιμο τόσο για την Ελλάδα όσο και διεθνώς θέμα της μετάβασης στην ανάπτυξη περιοχών και Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) που βρίσκονται σε στασιμότητα, την εποχή μάλιστα που διεθνώς διενεργείται η διαδικασία προσαρμογής της παγκόσμιας οικονομίας και κοινωνίας στην τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Περιοχές και Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης που βρίσκονται σε κατάσταση στασιμότητας αντιμετωπίζουν πολλαπλά θέματα που έχουν να κάνουν με την προσαρμογή στα νέα δεδομένα της τεχνολογίας, της αλλαγής της εργασιακής διαδικασίας, της αδυναμίας προσέλκυσης αποδοτικών επενδύσεων, της διαρροής υψηλής ποιότητας εργατικού δυναμικού σε άλλες ελκυστικές περιοχές, της περιβαλλοντικής υποβάθμισης κ.ο.κ. αλλά και της «ανικανότητας» της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να προσελκύσει δυνάμεις και να αξιοποιήσει πόρους για να αντιμετωπίσει τη συγκεκριμένη κατάσταση. Τουναντίον σε διεθνές επίπεδο, η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει ήδη αποδείξει με επιτυχία την ικανότητά της όχι μόνο να διαχειριστεί τα τοπικά θέματα, αλλά να σχεδιάσει, να προγραμματίσει και να υλοποιήσει στρατηγικού χαρακτήρα προγράμματα, έργα και υπηρεσίες με αντίκτυπο όχι μόνο τοπικό, αλλά πολλές φορές και διεθνές. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, σύμφωνα και με τη βιβλιογραφία που εξετάζεται στην παρούσα διατριβή, είναι ο κατάλληλος φορέας για την ανάπτυξη μιας περιοχής, με αειφορική μάλιστα διάσταση, ικανοποιώντας, στο μέτρο του δυνατού, τους τομείς της οικονομίας, της κοινωνίας και του περιβάλλοντος. Στην παρούσα διατριβή εξετάζεται, ως μελέτη περίπτωσης, μια μη αστική περιοχή η οποία διαθέτει μια σειρά από επιπλέον ιδιαιτερότητες, τις οποίες η διεθνής βιβλιογραφία δεν τις έχει αναλύσει σε βάθος. Η περιοχή που εξετάζεται είναι ο Νομός της Κορινθίας, ο οποίος έχει άμεσες σχέσεις σε πολλά επίπεδα με την αδιαμόρφωτη Μητροπολιτική Περιοχής της Αττικής. Παράλληλα, η περιοχή αυτή, λόγω αυτής της εγγύτητας και αλληλεξάρτησης με την Πρωτεύουσα ενός Κράτους, έχει σε βάθος χρόνου αλλοιώσει τη φυσιογνωμία της κοινωνικό-οικονομικής ζωής, αλλά και το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Από μια αγροτική περιοχή, ο Νομός έχει εξελιχθεί ανισοβαρώς σε χωρικό επίπεδο, σε βιομηχανική ζώνη, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν και κάποιες μεγάλες τουριστικές μονάδες, σημειακά. Το ανθρώπινο δυναμικό βρίσκεται σε μια διαρκή κίνηση καθώς οι νέες οδικές και σιδηροδρομικές υποδομές, δίνουν τη δυνατότητα στους πολίτες της Κορινθίας και της Αττικής, να κάνουν καθημερινώς διαδρομές εκατέρωθεν για εργασία, αναψυχή ή για άλλου είδους υπηρεσίες (π.χ. υγεία). Αυτό το μίγμα των χαρακτηριστικών εντοπίζεται σε ελάχιστες περιοχές διεθνώς, οι οποίες όμως οφείλουν να εξεταστούν με ιδιαίτερη προσοχή για να εντοπιστούν τα εργαλεία και οι στρατηγικές πολιτικές ανάπτυξής τους. Για αυτό το λόγο στην παρούσα διατριβή εξετάστηκε, στο Α΄ Μέρος, η θεωρητική συζήτηση για τα θέματα της τοπικής αυτοδιοίκησης, της ενδογενούς και αειφόρου ανάπτυξης, των στρατηγικών πολιτικών και του προγραμματισμού χωρικής ανάπτυξης, των μητροπολιτικών περιοχών, ιστορικά στοιχεία για την εξέλιξη του θεσμού τοπικής αυτοδιοίκησης, τις ευρωπαϊκές πολιτικές, την καινοτομία και τις τάσεις που διαμορφώνονται διεθνώς κ.ά. Στο Β’ Μέρος εξετάζονται ενδελεχώς, όλα τα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά δεδομένα της περιοχής της Κορινθίας διαχρονικά, καθώς και τα θέματα που έχουν να κάνουν με την Τοπική Αυτοδιοίκηση της περιοχής, με σκοπό να εντοπιστούν οι επιπτώσεις που έχουν προκληθεί διαχρονικά, τα προβλήματα αλλά και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής. Η ανάλυση αυτή εκτός από την στατιστική επεξεργασία δεδομένων περιλαμβάνει ποσοτική και ποιοτική ανάλυση από έρευνα μέσω ερωτηματολογίου που συμπληρώθηκε από κατοίκους, πολίτες και φορείς της περιοχής. Τέλος, σε συνέχεια της ανωτέρω ανάλυσης και σε συνδυασμό με την εξέταση της διεθνούς βιβλιογραφίας εντοπίζονται μοναδικά δεδομένα που αφορούν τις συγκεκριμένες «συνοριακές» περιοχές με Μητροπόλεις. Παράλληλα, εξετάζονται τα εναλλακτικά σενάρια, βάση των οποίων, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης της Κορινθίας (αλλά και γενικότερα) μπορούν να υλοποιήσουν στρατηγικές ανάπτυξης που θα οδηγήσουν «συνοριακές» περιοχές από τη στασιμότητα στην ανάπτυξη. Παράλληλα, προτείνονται θέματα προς περαιτέρω έρευνα και διερεύνηση προκειμένου να αναπτυχτούν μοντέλα στρατηγικής ανάπτυξης, που μπορούν να εφαρμοστούν και σε άλλες αντίστοιχες περιοχές με παρόμοια χαρακτηριστικά.