Κατοικώντας έξω από το τείχος της South City: το μεταβαλλόμενο αστικό τοπίο της Κολκάτα στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού

H διδακτορική διατριβή εξετάζει τον εξελισσόμενο κοινωνικό-χωρικό μετασχηματισμό δύο γειτονιών στο νότιο τμήμα της πόλης της Κολκάτα, πρωτεύουσα της Δυτικής Βεγγάλης, (τις Poddar Nagar και Katju Nagar) που βρίσκονται δίπλα στο περίκλειστο οικιστικό συγκρότημα και εμπορικό κέντρο της ‘South City’, μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του αστικού χώρου στην Ινδία. Οι γειτονιές αυτές είχαν συγκροτηθεί ως προσφυγικοί οικισμοί (που κατοικήθηκαν από Ινδουιστές από το ‘Ανατολικό Πακιστάν’ μετά τη διαίρεση της Ινδίας το 1947), και, αφού νομιμοποιήθηκαν κατά τη δεκαετία του 1980, μετατράπηκαν σε κατοικημένες περιοχές για την μεσαία τάξη και εντάχθηκαν στην αναδυόμενη κτηματαγορά ακινήτων. Για τους σκοπούς της έρευνας, χρησιμοποιήθηκε μια ποικιλία μεθόδων, μεταξύ των οποίων ημι-δομημένες συνεντεύξεις, άτυπες συζητήσεις με κατοίκους των γειτονιών, συμμετοχική παρατήρηση στην περιοχή, συλλογή αρθρογραφίας από τοπικά έντυπα, βιβλίο στα βεγγαλέζικα της μικρο-ιστορίας του Katju Nagar και αναζήτηση χαρτών στο κατάλληλο τμήμα του Δήμου. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, το δομημένο περιβάλλον της νότιας Κολκάτα μεταμορφώθηκε με την κατασκευή τριώροφων ή τετραώροφων κτιρίων τόσο μέσω της ανακατασκευής ή επέκτασης των παλαιότερων αυτοδημιούργητων σπιτιών με πρωτοβουλία των ίδιων των κατοίκων, όσο και μέσω της λειτουργίας του συστήματος της αντιπαροχής με τη συμβολή εργολάβου. Η δημιουργία της ‘South City’ έδωσε περαιτέρω ώθηση στην αστική ανάπτυξη των γειτονιών Katju Nagar και στο Poddar Nagar κυρίως με τη μέθοδο της αντιπαροχής και πυροδότησε κερδοσκοπικές πρακτικές στην κτηματαγορά ακίνητων σε όλη την περιοχή. Καταδεικνύεται ο τρόπος που λειτούργησε το σύστημα των αντιπαροχών κατά τη διακυβέρνηση του «Αριστερού Μετώπου», ενός συνασπισμού αριστερών κομμάτων που σχηματίστηκε το 1977, με κορμό το Κομμουνιστικό Κόμμα Ινδίας (Μαρξιστικό), [στο εξής ΚΚΙ(Μ)]. Υποστηρίζεται ότι οι παραπάνω ενέργειες θα πρέπει πρωτίστως να κατανοηθούν ως μια κρατική διαδικασία. Αρχικά, επισημαίνεται ότι η κατασκευή νέων κτιρίων με τη μέθοδο της αντιπαροχής ήταν συνυφασμένη με πλήθος παρανομιών αφού παραβιάστηκαν πολλοί από τους σχετικούς πολεοδομικούς κανόνες της Δημοτικής Αρχής της Κολκάτα. Αυτή η πρακτική ενθαρρύνθηκε από το ΚΚΙ(Μ), και είχε τη σιωπηρή έγκριση της Δημοτικής Αρχής, επιτρέποντας στους εργολάβους και τους ιδιοκτήτες των ακινήτων να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Συνεπαγόταν, ως εκ τούτου, την πολιτική πατρωνία του ΚΚΙ(Μ) σε όλους τους εμπλεκόμενους. Τέλος, υπογραμμίζεται ότι η ύπαρξη των αυθαιρεσιών συνετέλεσε στη δημιουργία μιας δυναμικής συνεχούς διαπραγμάτευσης μεταξύ του ΚΚΙ(Μ) και των κατοίκων των εν λόγω γειτονιών, επαναπροσδιορίζοντας και εδραιώνοντας την πολιτική τους σχέση. Το σύστημα της αντιπαροχής, λοιπόν, αντιπροσώπευε μια επιτυχημένη ηγεμονική στρατηγική που, ωστόσο, εφαρμόστηκε ταυτόχρονα και από τα κάτω, από ένα πλέγμα των ανθρώπων του κομματικού μηχανισμού, των εργολάβων και ενός σημαντικού αριθμού ιδιοκτητών. Εντούτοις, δεν επωφελήθηκαν όλοι οι κάτοικοι εξίσου. Από το 2011, με τη διακυβέρνηση Trinamool που διαδέχτηκε το Αριστερό Μέτωπο στη Δυτική Βεγγάλη, ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος των αντιπαροχών έχει «κανονικοποιηθεί». Η αναπαραγωγή του συστήματος στηρίζεται, πλέον, σε ένα περίπλοκο δίκτυο που περιλαμβάνει τους τοπικούς δημοτικούς συμβούλους, τους εργολάβους, τοπικά στελέχη του κόμματος Trinamool, μέρος της αστυνομίας, καθώς και υπαλλήλους, μηχανικούς και μεσάζοντες της Δημοτικής Αρχής. Τέλος, διερευνώνται οι επιπτώσεις των παραπάνω αλλαγών στις ανθρώπινες σχέσεις σε επίπεδο οικογένειας και γειτονιάς.