Προσδιοριστικοί παράγοντες μακροοικονομικών ανισορροπιών στις οικονομίες της Ευρωζώνης: η περίπτωση του Ισοζυγίου Τρεχουσών Συναλλαγών (ΙΤΣ) και το πλαίσιο ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού νότου

Αντικείμενο της παρούσας ερευνητικής εργασίας, αποτελεί η διερεύνηση των κυριότερων προσδιοριστικών παραγόντων που έχουν οδηγήσει στην διεύρυνση των Μακροοικονομικών και Κοινωνικών ανισορροπιών μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωζώνης (Ευρώ (€) Βορρά-Νότου), με ιδιαίτερη έμφαση στην εξέταση και ανάλυση των ΙΤΣ και στην αξιολόγηση του πλαισίου Ανταγωνιστικότητας στον Ευρώ (€) Νότο. Η διάρθρωση της μελέτης συγκροτείται σε τρία Μέρη και περιγράφεται ως εξής: Στο θεματικό πεδίο της ανάλυσης του Θεωρητικού πλαισίου, στο Γενικό Μέρος I, διενεργείται μια ιστορική ανασκόπηση των κυριότερων εξωγενών μετασχηματισμών που επηρέασαν το Ανταγωνιστικό περιβάλλον της Παγκόσμιας και Ευρωπαϊκής Οικονομίας και πιο συγκεκριμένα, την εμβάθυνση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής ολοκλήρωσης, εξαιτίας των θεμελιωδών τεχνολογικών, οικονομικών, πολιτικών, και εποπτικών αλλαγών, με συνέπεια τις επιπτώσεις της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης και της Διεθνούς Χρηματοοικονομικής και Εμπορικής ολοκλήρωσης. Αναλύεται, η αλληλεξαρτώμενη φύση του Ευρωπαϊκού συστήματος, καθώς και οι διάφορες πτυχές της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης που συνδέονται στενά με τα χαρακτηριστικά της Οικονομικής ολοκλήρωσης στην Ευρωζώνη. Συνακόλουθα, αντλώντας στοιχεία από την Οικονομική θεωρία, εξετάζεται και αξιολογείται η Ατελής Αρχιτεκτονική της Νομισματικής Ένωσης (ΝΕ), με την παράλληλη επέκταση των Ανισορροπιών, καθορίζονται επακριβώς, το περιεχόμενο της Ανταγωνιστικότητας των κρατών-μελών, η διασπαστική τάση ανάμεσα στην Οικονομική Αποτελεσματικότητα και την Κοινωνική Δικαιοσύνη και το Θεωρητικό πλαίσιο των Οικονομικών των ΝΕ, διερευνώντας τις αιτίες και τους προσδιοριστικούς παράγοντες όξυνσης των Μακροοικονομικών ανισορροπιών, με επακόλουθο την έναρξη και την εμβάθυνση της οικονομικής κρίσης. Το Γενικό Μέρος I, ολοκληρώνεται με μια σημαντική Μελέτη Περίπτωσης (Case Study 1), την συγκριτική αποτύπωση δύο χρονικών περιόδων, της «Ζώνης του Μάρκου» (1987-1992) και της «Ζώνης του Ευρώ» (2007-2012), εξάγοντας γόνιμα και χρήσιμα συμπεράσματα. Κατόπιν της άντλησης σημαντικών στοιχείων από την ανάλυση του Θεωρητικού πλαισίου του Γενικού Μέρους I, στο Ειδικό Μέρος της έρευνας, εξετάζεται και αναλύεται εμπειρικά, με την διεξαγωγή Οικονομετρικών ελέγχων (Panel Data Analysis), ο προσδιορισμός παραγόντων που επηρεάζουν μακροχρόνια το ΙΤΣ, δημιουργώντας ανισορροπίες και ευπάθεια, προσπαθώντας να αναδείξουμε τις αιτίες διεύρυνσης των Μακροοικονομικών ανισορροπιών ανάμεσα στα κράτη-μέλη, δηλαδή τον συνδυασμό ελλειμμάτων και πλεονασμάτων στα επιμέρους ΙΤΣ, τα οποία συνάμα, αποτυπώνουν διαφορές σε επίπεδο Ανταγωνιστικότητας. Η ανάλυσή μας, επικεντρώνεται σε ένα χαρακτηριστικό δείγμα επιλεγμένων κρατών-μελών της Ευρωζώνης, (Ευρώ (€) Βορράς: Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία, και Ευρώ (€) Νότος: Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία), κατά την χρονική περίοδο 1987-2012. Ο σκοπός της παρούσας εμπειρικής εξέτασης, είναι διττός. Από την μία πλευρά, επιχειρώντας μια εμπειρική ταυτοποίηση των προσδιοριστικών παραγόντων επιρροής του ΙΤΣ, εξετάζεται και ο βαθμός στον οποίο οι πολιτικές της ΝΕ συμβάλλουν στην διαμόρφωση επίμονων ανισορροπιών στα ΙΤΣ, καθώς τα κράτη-μέλη τα οποία εξετάζονται, χαρακτηρίζονται από αυξημένη ετερογένεια και ποικιλομορφία μεταξύ τους, καθιστώντας την διαδικασία προσαρμογής σε περιόδους ασύμμετρων διαταραχών, επιβραδυντική. Από την άλλη πλευρά, εξετάζεται ο βαθμός στον οποίο η Χρηματοοικονομική ολοκλήρωση διαμέσου της Πιστωτικής επέκτασης και της αύξησης των κεφαλαιακών ροών, (γεγονός το οποίο διευκολύνει την πρόσβαση στην εξωτερική χρηματοδότηση των κρατών-μελών σε μια ΝΕ), συντελεί στην δημιουργία επίμονων ελλειμμάτων στα ΙΤΣ των κρατών-μελών της Ευρωζώνης. Στο τελευταίο μέρος της έρευνας, το Γενικό Μέρος II, περιγράφεται και αναλύεται το πλαίσιο της Ανταγωνιστικότητας στις Οικονομίες του Ευρώ (€) Νότου και συγκεκριμένα, στα κράτη-μέλη που χρησιμοποιήθηκαν στο Ειδικό Μέρος της ερευνητικής εργασίας, (Ελλάδα - Ιταλία - Πορτογαλία), προκειμένου να προσδιοριστούν οι μακροχρόνιες ελλείψεις και ανεπάρκειες που προσδιορίζουν την πολυετή χαμηλή Ανταγωνιστικότητά τους, τα διευρυμένα ελλείμματα και την αύξηση του Δημοσίου χρέους, με συνέπεια την ένταξή τους στα προγράμματα προσαρμογής. Σκιαγραφώντας το Θεωρητικό πλαίσιο των Αγορών Εργασίας, τις τελευταίες εξελίξεις και τάσεις των μεταρρυθμίσεων που προωθούνται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, συνδυάζοντας τα δεδομένα από την Οικονομική Θεωρία (όπως περιγράφεται στο Γενικό Μέρος I) και εξετάζοντας, τόσο τα αποτελέσματα από την εμπειρική ανάλυση του Ειδικού Μέρους της έρευνας, όσο και το πεδίο των Διαρθρωτικών αδυναμιών των Οικονομιών του Ευρώ (€) Νότου, επιπρόσθετα, διενεργούμε μια Μελέτη Περίπτωσης (Case Study 2), αναφορικά με τις επιπτώσεις των προγραμμάτων Προσαρμογής στις Αγορές Εργασίας και την Ανταγωνιστικότητα του Ευρώ (€) Νότου. Τέλος, κατόπιν των συμπερασμάτων από το Γενικό και Ειδικό Μέρος της μελέτης, η έρευνα επεκτείνεται αποτυπώνοντας τις διευρυμένες ανισορροπίες των κρατών-μελών της Ευρωζώνης και στο Κοινωνικό πεδίο. Σκιαγραφώντας τους προσδιοριστικούς παράγοντες μετασχηματισμού των Οικονομικών και Κοινωνικών δομών στην Ευρωζώνη, παράλληλα, διενεργούμε μια Μελέτη Περίπτωσης (Case Study 3), αναφορικά με τις ροπές και τις τάσεις διαμόρφωσης του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Μοντέλου, στο πλαίσιο της διασπαστικής τάσης μεταξύ της Οικονομικής Αποτελεσματικότητας και της Κοινωνικής Δικαιοσύνης, καταλήγοντας σε ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις.