Περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων ΑΠΕ υπό τη σκοπιά του ενωσιακού και εθνικού δικαίου

Η παρούσα εργασία εξετάζει το ευρωπαϊκό και ελληνικό νομικό και θεσμικό πλαίσιο για την περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), αναδεικνύοντας τη σύνθετη αλληλεπίδραση εθνικών και ενωσιακών ρυθμίσεων, τη νομολογία του ΣτΕ και του ΔΕΕ, και τις διαδικαστικές προκλήσεις που επηρεάζουν την ταχύτητα και αποτελεσματικότητα των αδειοδοτήσεων. Ειδική αναφορά γίνεται στο Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις ΑΠΕ (ΕΠΧΣΑΑ-ΑΠΕ), τόσο στην υφιστάμενη μορφή όσο και στην υπό αναθεώρηση του, στο ευρύτερο πλαίσιο των ευρωπαϊκών στρατηγικών για την κλιματική αλλαγή και τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας. Η ανάλυση επικεντρώνεται τόσο στις θεσμικές προκλήσεις που ανακύπτουν κατά την εφαρμογή του πολυνομικού πλαισίου όσο και στη συμβατότητα των ρυθμίσεων με τις αρχές βιώσιμης ανάπτυξης και κλιματικής ουδετερότητας. Η εργασία επιδιώκει επίσης να προτείνει προσαρμογές που ενισχύουν τη θεσμική σαφήνεια, την κοινωνική αποδοχή των έργων ΑΠΕ και την ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος. Συγκεκριμένα, η εργασία εξετάζει την ανάπτυξη των ΑΠΕ, με έμφαση στο ρυθμιστικό πλαίσιο και στις βασικές περιβαλλοντικές αρχές που θεμελιώνουν την αδειοδότηση, ενώ αναδεικνύονται οι εντάσεις μεταξύ επιτάχυνσης της αδειοδότησης και διατήρησης υψηλού επιπέδου περιβαλλοντικής προστασίας. Σε αυτό το πλαίσιο τονίζεται η σημασία της χωροταξικής διάστασης της ανάπτυξης έργων ΑΠΕ και η συμβολή των τοπικών κοινωνιών στη διασφάλιση κοινωνικής αποδοχής και χωρικής δικαιοσύνης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, εξετάζοντας τη νομική φύση και δεσμευτικότητά του, τη συμβατότητά του με τις αρχές του περιβαλλοντικού και διοικητικού δικαίου, καθώς και τις διατάξεις που προωθούν την επιτάχυνση της αδειοδοτικής διαδικασίας, ενώ γίνεται εκτενής αναφορά και στην επικείμενη αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, η οποία στοχεύει στην ενσωμάτωση κανόνων χωροθέτησης, στην αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας των περιοχών, στη διαχείριση των σωρευτικών επιπτώσεων και στη δημιουργία buffer zones για προστατευόμενες περιοχές. Εν συνεχεία, εξετάζεται η νομοθεσία της ΕΕ που διέπει την προώθηση και αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης και των εργαλείων επιτάχυνσης μέσω των σχετικών Οδηγιών και Κανονισμών, ενώ επισημαίνεται και η σημασία της πρόσβασης στη δικαιοσύνη και του δικαστικού ελέγχου, ειδικά στο πλαίσιο της Οδηγίας 2011/92/ΕΕ για την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Ακολούθως, αναλύεται το εθνικό θεσμικό πλαίσιο για την αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, ενώ επιχειρείται και η νομολογιακή επισκόπηση σημαντικών αποφάσεων του ΣτΕ, με έμφαση στη συμβατότητα της εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου και του ελληνικού Συντάγματος με τη χωροθέτηση και τις αδειοδοτήσεις των έργων ΑΠΕ. Η εργασία ολοκληρώνεται με την αποτίμηση του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου και του ισχύοντος και υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ, επισημαίνοντας τις σύγχρονες προκλήσεις που προκύπτουν, ιδιαίτερα εν όψει της επικείμενης ενσωμάτωσης της RED III στο εθνικό δίκαιο, την ανάγκη ενίσχυσης της σαφήνειας και της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών, την καταπολέμηση χρόνιων παθογενειών και την προώθηση της κοινωνικής συμμετοχής και υπογραμμίζοντας ότι η επιτυχής ανάπτυξη των έργων ΑΠΕ απαιτεί συντονισμένη θεσμική και κοινωνική βούληση, ώστε να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ πράσινης μετάβασης και προστασίας του περιβάλλοντος, διασφαλίζοντας παράλληλα τη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές και διεθνείς υποχρεώσεις.