Δημογραφικές εξελίξεις, μετανάστευση και Ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική

Η γήρανση του πληθυσμού και η σταδιακή παγκοσμιοποίηση του οικονομικού περιβάλλοντος εγείρουν σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα τόσο για την οικονομική ανάπτυξη, και την αγορά εργασίας όσο και για το μέλλον του κοινωνικού κράτους. Τα θέματα αυτά απασχολούν ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με βάση τα δημογραφικά δεδομένα αναμένεται ότι οι τάσεις αυτές θα ενισχυθούν ακόμη περισσότερο μετά το 2010 όταν οι πολυπληθείς γενεές των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών θα αποχωρούν από την αγορά εργασίας. Παράλληλα, η αύξηση των μεταναστευτικών ροών από τρίτες χώρες που παρατηρήθηκε στην Ευρώπη κατά τα τελευταία 20 χρόνια αποτελεί αναπόσπαστη διάσταση αυτής της προβληματικής. Παρότι είναι ουτοπία να πιστεύουμε ότι η αύξηση των μεταναστευτικών εισροών θα μπορούσε να δώσει λύσεις στα σύνθετα και πολυποίκιλα προβλήματα που απορρέουν από τη ραγδαία δημογραφική γήρανση, είναι γεγονός ότι η επιτυχής αξιοποίηση του μεταναστευτικού ρεύματος θα μπορούσε να προσφέρει μια σημαντική συμβολή η οποία δεν θα πρέπει να αγνοηθεί από τους ασκούντες πολιτική. Για το σκοπό αυτό απαιτείται ένα πλέγμα πολιτικών - συμπεριλαμβανομένης και της κοινωνικής πολιτικής - που δεν θα περιορίζεται στην διαχείριση των μεταναστευτικών ροών αλλά παράλληλα θα ενθαρρύνει την ενεργό συμμετοχή των μεταναστών στην οικονομική και κοινωνική ζωή των χωρών υποδοχής. Προϋπόθεση για την επιτυχία των πολιτικών αυτών είναι να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι ανησυχίες και οι επιφυλάξεις που διατυπώνονται από μεγάλη μερίδα της κοινής γνώμης ώστε να αντιμετωπιστούν τόσο τα όποια υπαρκτά προβλήματα όσο και οι φοβίες που έντεχνα καλλιεργούνται από ακραίους πολιτικούς χώρους. Η επιτυχής κοινωνική και οικονομική ένταξη των μεταναστών στη χώρα υποδοχής αποτελεί πρόκληση και συμφέρον όχι μόνο για τους ίδιους τους μετανάστες αλλά και για τις κοινωνίες των χωρών υποδοχής. Η ανάγκη για την διατύπωση μιας κοινής μεταναστευτικής πολιτικής σε Ευρωπαϊκό επίπεδο αναγνωρίστηκε από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1999) η οποία προβλέπει με το Άρθρο 63 την διαμόρφωση κοινής πολιτικής για την μετανάστευση. Όμως η μεταναστευτική πολιτική συνδέεται άμεσα με την αδιαμφισβήτητη δικαιοδοσία του κάθε κράτους να χορηγεί άδειες παραμονής, άσυλο ή υπηκοότητα σε πολίτες τρίτων χωρών. Για το λόγο αυτό, παρόλη την πρόοδο που συντελέστηκε κατά την τελευταία διετία, η μέχρι τώρα ανάπτυξή της Ευρωπαϊκής Μεταναστευτικής Πολιτικής έχει διατηρήσει ένα επικουρικό χαρακτήρα σε σχέση με τις εθνικές πολιτικές. Ταυτόχρονα όμως, έχει γίνει ευρύτερα αποδεκτή η αναγκαιότητα ενίσχυσης της Ευρωπαϊκής συνεργασίας ιδιαίτερα σε μια σειρά από θέματα όπως: • Η διαμόρφωση ενός κοινού θεσμικού πλαισίου αρχών για την πιο ομαλή συνεργασία των κρατών - μελών και τον συντονισμό των εθνικών πολιτικών. • Η διατύπωση ενιαίας διαπραγματευτικής θέσης σε θέματα συνεργασίας με τις χώρες προέλευσης με στόχο την καλλίτερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και τον περιορισμό της παράνομης μετανάστευσης. • Η προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ένταξης των μεταναστών ειδικότερα σε θέματα προώθησης της απασχόλησης, καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού και της ξενοφοβίας