Διαιτησία και συμβάσεις αποκλειστικής διανομής: η επίδραση διατάξεων αμέσου εφαρμογής στο στάδιο της αναγνώρισης και της εκτέλεσης διαιτητικών αποφάσεων

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται στο πλαίσιο των διασυνοριακών συναλλαγών η ολοένα και πιο έντονη παρουσία των συμβάσεων αποκλειστικής διανομής καθώς αποτελούν πλέον σημαντικό παράγοντα για την κυκλοφορία προϊόντων και υπηρεσιών εντός και εκτός της ΕΕ. Πρόκειται για ένα είδος σύμβασης εμπορικής διαμεσολάβησης, το οποίο σε πολλά σημεία ομοιάζει με την σύμβαση αντιπροσωπείας, με ιδιαίτερα όμως χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Τάση της εμπορικής συναλλακτικής πρακτικής είναι η ροπή προς εναλλακτικές μεθόδους επίλυσης των διαφορών, που ενδέχεται να ανακύψουν στα πλαίσια ισχύος και λειτουργίας μιας σύμβασης αποκλειστικής διανομής. Η επιλογή αυτή των εκάστοτε συμβαλλομένων μερών εκπορεύεται, μεταξύ άλλων, από την ευελιξία, την οργάνωση και την εμπιστευτικότητα που παρέχει η διαιτητική διαδικασία. Εξαιτίας του διεθνούς χαρακτήρα της σύμβασης αποκλειστικής διανομής, η επιλογή εφαρμοστέου δικαίου, είτε επί της διαιτητικής συμφωνίας είτε επί της κύριας συμβάσεως, αποτελεί σημαντικό ζήτημα που ανακύπτει μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Η επιλογή αυτή προκαθορίζει πολλά νομικά ζητήματα σχετικά με μελλοντικές διαφορές, καθώς είναι σύνηθες φαινόμενο σε τέτοιου είδους διασυνοριακές συμβάσεις το ισχυρότερο μέρος να προσπαθεί να επωφεληθεί από την έλλειψη συναλλακτικής και διαπραγματευτικής δύναμης του αντισυμβαλλομένου του, θέτοντας αντίστοιχες ρήτρες εφαρμοστέου δικαίου, άλλοτε εντός και άλλοτε εκτός των πλαισίων της «lex voluntatis», δηλαδή την βούληση των μερών. Ένας ακόμη λόγος βάσει του οποίου τα συμβαλλόμενα σε μια σύμβαση αποκλειστικής διανομής μέρη επιλέγουν την διαιτητική οδό προς επίλυση της διαφοράς τους είναι η δεσμευτικότητα και η άμεση εκτελεστότητα της διαιτητικής απόφασης, κάτι το οποίο υπαγορεύεται από τα οιαδήποτε συμφέροντά τους. Το στάδιο, λοιπόν, αναγνώρισης και εκτέλεσης μιας τέτοιας απόφασης είναι κρίσιμο, καθώς όχι μόνο περατώνει την διαιτητική διαδικασία αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες δεδομένου ότι κάνουμε λόγο για διασυνοριακές συναλλαγές. Κατά το στάδιο αυτό πρέπει να σταθμίζονται προσεκτικά τα ζητήματα του εφαρμοστέου δικαίου και της «δημόσιας τάξης». Οι κανόνες αμέσου εφαρμογής είναι ένας τέτοιος παράγοντας, άλλοτε ανατρεπτικός κι άλλοτε όχι. Πρόκειται για κανόνες που αντικατοπτρίζουν, μεταξύ άλλων, το δημόσιο συμφέρον κάθε έννομης τάξης και οι οποίοι πρέπει απαρεγκλίτως να εφαρμόζονται ακόμη και παρά την εκπεφρασμένη βούληση των μερών, ακριβώς λόγω του χαρακτήρα τους. Τέτοιοι κανόνες είναι και οι διατάξεις της οδηγίας περί εμπορικών αντιπροσώπων, η οποία ενσωματώθηκε στις έννομες τάξεις με την αντίστοιχη κάθε φορά νομοθεσία, δεδομένου ότι διασφαλίζουν τον υγιή ανταγωνισμό εντός των αγορών, συνεισφέροντας στην προστασία των εμπορικών διαμεσολαβητών ως ασθενέστερα μέρη έναντι των αντισυμβαλλομένων τους