Οι γυναίκες στον Αριστοτέλη: τα αποσπάσματα, οι ερμηνείες και οι εντάσεις

Η παρούσα εργασία διερευνά τη θέση της γυναίκας στο φιλοσοφικό σύστημα του Αριστοτέλη. Ο βασικός σκοπός είναι τριμερής: (α) να συγκεντρωθούν τα σχετικά αποσπάσματα, (β) να εκτεθούν και να αξιολογηθούν οι ερμηνείες που έχουν προταθεί στη δευτερογενή βιβλιογραφία σχετικά με τα συγκεκριμένα αποσπάσματα και (γ) να αναδειχθούν οι λογικές εντάσεις που τυχόν προκύπτουν μεταξύ των αριστοτελικών αποσπασμάτων. Αρχικά, εξετάζεται ένα χωρίο από τα Μετὰ τὰ Φυσικά όπου ο Αριστοτέλης επεξεργάζεται τις διαφορές και τις ομοιότητες μεταξύ των φύλων από οντολογική σκοπιά. Στη συνέχεια, ακολουθεί η πραγμάτευση του Περὶ ζῴων γενέσεως, όπου, μεταξύ άλλων, η γέννηση θηλυκού ατόμου περιγράφεται ως μία παρεκτροπή από τη «φυσιολογική» δημιουργία αρσενικού απογόνου. Έπειτα, το ενδιαφέρον στρέφεται στο περίφημο ἄκυρον βουλευτικόν, την ψυχολογική ιδιαιτερότητα, δηλαδή, που ο Αριστοτέλης αποδίδει στη σύζυγο του ελεύθερου πολίτη. Τέλος, γίνεται αναφορά στον κοινωνικό ρόλο που επιφυλάσσει ο Αριστοτέλης για τις ελεύθερες γυναίκες στο πλαίσιο του οἴκου και της πόλεως. Από την παραπάνω πραγμάτευση συνάγονται τρεις κατηγορίες εντάσεων. Πρώτον, τα τέσσερα αίτια (υλικό, μορφικό, ποιητικό και τελικό) δεν εφαρμόζονται με απόλυτη συνέπεια στη μελέτη των διαφορών ανάμεσα στα δύο φύλα. Δεύτερον, παρατηρούνται ασυνέπειες αναφορικά με τον οικιακό και, ευρύτερα, κοινωνικό ρόλο που καλούνται να αναλάβουν οι γυναίκες. Τρίτον, απαντά ο αντιφατικός ισχυρισμός πως η γέννηση ενός θηλυκού απογόνου συνιστά μία παρεκβατική τερατογένεση, η οποία, όμως, παραμένει ἀναγκαία τῇ φύσει, ώστε να διασφαλιστεί η διαιώνιση των ειδών. Φαίνεται, έτσι, πως το αριστοτελικό corpus δεν διέπεται από μία ομοιόμορφη θεώρηση περί γυναικών, ενώ οι όποιες εντάσεις αναδύονται παραμένουν ανεπίλυτες, διότι τα αριστοτελικά χωρία που τις παράγουν είναι δύσκολο να εναρμονιστούν μεταξύ τους.