Σύγχρονα Θέματα, τεύχος 125 (Απρ. - Ιούν. 2014)
Μόνιμο URI για αυτήν τη συλλογήhttps://pandemos.panteion.gr/handle/123456789/20005
ΕΠΕΑ: ΑΡΘΡΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ
ΗΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ / ΤΙΝΑ ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΖΑΝΑΚΗΣ / ΕΛΕΝΗ ΦΟΥΡΝΑΡΑΚΗ, «Πιστοποίηση της ποιότητας των Προγραμμάτων Σπουδών»: μια ακόμα ενοχλητική γραφειοκρατία ή έμπρακτη ακύρωση της ακαδημαϊκής αυτοτέλειας;
ΑΡΘΡΑ-ΜΕΛΕΤΕΣ
ΖΗΝΟΒΙΑ ΛΙΑΛΙΟΥΤΗ, «Εργασία και Νίκη»: όψεις της ψυχροπολεμικής προπαγάνδας στην Ελλάδα του Εμφυλίου
ΣΩΤΗΡΗΣ ΜΠΑΧΤΣΕΤΖΗΣ, Πλατωνικός υπερμοντερνισμός: οι πολιτικές της μίμησης και της κατασκευής
ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΑΠΗΣ, Η σωματική επαφή στους νεανικούς χορούς της δεκαετίας του ’60: από τον αυστηρό χορό στην απελευθέρωση του σώματος και τον εκδημοκρατισμό της χορευτικής εμπειρίας
ΘΩΜΑΣ ΤΣΑΚΑΛΑΚΗΣ, Η ιλαροτραγική διακύβευση του «νοήματος» στο Περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμιουελ Μπέκετ
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΛΛΑΣ, Η φαντασία του χρόνου στα τοπία της κατανάλωσης: οι περιπτώσεις της Ακρόπολης και του Shopping Mall
ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΕΤΡΑΚΗ, Το συνέδριο της Γαλλικής Ένωσης Κοινωνιολογίας (Νάντη 2-5.9.2013)
ΑΓΓΕΛΟΣ ΒΛΑΧΟΣ / ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΖΕΣΤΑΝΑΚΗΣ / ΜΙΧΑΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΚΑΚΗΣ / ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ / ΑΛΕΞΙΑ-ΣΟΦΙΑ ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΥ, «Κι όμως κινούνται… Μια διεπιστημονική συνάντηση για τις κινητικότητες και τον τουρισμό»
EΠΙΣΤΟΛΕΣ
ΕΛΕΝΗ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥ, Λογοκλοπής υπεράσπιση ή εξευτελισμός των αθώων: μια απάντηση στον κ. Θανασά
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΘΑΝΑΣΑΣ, Απάντηση στην επιστολή της κας Καλοκαιρινού
ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΕΣ
ΑΘΗΝΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, Για το βιβλίο: Ελένη Παπαγαρουφάλη, Ήπια διπλωματία: διεθνικές αδελφοποιήσεις και ειρηνιστικές πρακτικές στη σύγχρονη Ελλάδα, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, 294 σ.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ, Μνήμες γλαφυρές και επίκαιρες. Για το βιβλίο: Γ. Β. Δερτιλής, Συνειρμοί, μαρτυρίες, μυθιστορίες, Πόλις, Αθήνα 2013, 424 σ.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΑΡΑΚΛΑΣ, Για το βιβλίο: Κωνσταντίνος Καβουλάκος, Τραγωδία και ιστορία. Η κριτική του νεωτερικού πολιτισμού στο νεανικό έργο του Γκέοργκ Λούκατς (1902-1918), εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2011, 495 σ.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ, Από την κοσμο-λογία στη βιο-ιστορία: ιστορίες του Εμφυλίου στην Ήπειρο. Για το βιβλίο: Βαγγέλης Τζούκας, Οι οπλαρχηγοί του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο, 1942-44: τοπικότητα και πολιτική ένταξη, Εστία, Αθήνα 2013, 257 σ.
ΑΣΠΑΣΙΑ (ΣΙΣΣΥ) ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ, Μουσικές προ(σ)κλήσεις και οι απηχήσεις του εθνομουσικολογικού λόγου. Για το βιβλίο: Ελένη Καλλιμοπούλου / Αλεξάνδρα Μπαλάντινα (επιμ.), Εισαγωγή στην εθνομουσικολογία, Ασίνη, Αθήνα 2014, 392 σ.
ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΑΜΕΛΑ, H μετάφραση ενός κλασικού κειμένου ως μεταφορά του τραγικού σε μια μη ηρωική εποχή. Για το βιβλίο: Antigonick (Sophokles), αγγλική μτφρ. Anne Carson, εικονογράφηση Bianca Stone, New Directions, Ν. Υόρκη 2012, 180 σ.
ΜΥΡΤΩ ΜΑΛΟΥΤΑ, Για το βιβλίο: Peter Parsons, City of the Sharp-Nosed Fish: Greek Lives in Roman Egypt, Weidenfeld and Nicolson, Λονδίνο 2007, 258 σ. [ελλ. μτφρ.: Peter Parsons, Οξύρυγχος, η πόλη που έφερε το όνομα ενός ψαριού, Ενάλιος, Αθήνα 2008, 452 σ.]
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΙΝΤΙΔΗΣ, Για το βιβλίο: Κατερίνα Ροζάκου / Ελένη Γκαρά (επιμ.), Ελληνικά παράδοξα: πατρωνία, κοινωνία πολιτών και βία, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, 495 σ.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ, Για το βιβλίο: Artemis Cooper, Πάτρικ Λη Φέρμορ: μια περιπέτεια, μτφρ. Ηλίας Μαγκλίνης, Μεταίχμιο, Αθήνα 2013, 635 σ.
ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΛΑΒΑΜΕ
Περιήγηση
Πρόσφατες Υποβολές
Τεκμήριο Η φαντασία του χρόνου στα τοπία της κατανάλωσης: οι περιπτώσεις της Ακρόπολης και του shopping mallΛάλλας, Δημήτρης; Lallas, Dimitris (2014)Αυτό που βλέπουμε στις πόλεις είναι, πάντα, κοινωνικά και πολιτισμικά διαμεσολαβημένο και οργανωμένο. Η «φαινομενικότητα» του κοινωνικού μας κόσμου και, εν προκειμένω, του αστικού χώρου δεν περιορίζεται απλώς στις εικόνες, στις όψεις της πόλης, με τις οποίες αναμετρόμαστε καθημερινά και τις προσλαμβάνουμε οπτικά, αλλά συνιστά την υλοποιημένη, κάθε φορά, φαντασία του χώρου και του χρόνου. Με άλλα λόγια, αυτό που βλέπουμε εμπεριέχει πάντα ένα συγκεκριμένο τρόπο του βλέπειν, συνεπάγεται δηλαδή συγκεκριμένους τρόπους γνωστικής πρόσληψης και αποτίμησης βάσει συγκεκριμένων αξιών, ιδεών, κοινωνικών σημασιών. Κι αυτό γιατί αυτό που βλέπουμε είναι μια υλοποίηση με χωρικούς όρους συγκεκριμένων κοινωνικών αντιλήψεων, κοινωνικών σχέσεων, κοινωνικών αξιών, πολιτισμικών κατηγοριών, κοινωνικών πρακτικών και επιδιώξεων.Τεκμήριο Για το βιβλίο: Artemis Cooper, Πάτρικ Λη Φέρμορ: μια περιπέτειαΠεσμαζόγλου, Στέφανος; Pesmazoglou, Stephanos (2014)Ευχαριστώ το Μουσείο Μπενάκη και τις εκδόσεις Μεταίχμιο για τη διπλή –ή μάλλον τριπλή– ευκαιρία να παρουσιάζω συνάμα την συγγραφέα (κυρίαρχος δράστης), τον μεταφραστή και φυσικά το αντικείμενο, δηλαδή το υποκείμενο του πόθου, τον Patrick Leigh Fermor. Πέρυσι τέτοια εποχή, πρωτοδιάβασα την αγγλική έκδοση του κειμένου που ήταν υποψήφιο για το βραβείο John Criticos. Πέρασε αυτοδικαίως στους δύο φιναλίστ. Αλλά στο Λονδίνο κέρδισε η ποίηση, με το βιβλίο Antigonick της Anne Carson, και έτσι έχασε η Άρτεμις Κούπερ με τη βιογραφία του Fermor. Αναπληρώνω: το βιβλίο είναι της Artemis Cooper, αλλά είναι συνάμα και ένα άλλο βιβλίο, εκείνο του Ηλία Μαγκλίνη, μιας που με την εξαίρετη μετάφρασή του, εκτός του ότι ο ίδιος ανασυνθέτει δημιουργικά, διορθώνει ορισμένα τριτεύοντα μεν, προβλήματα δε στην αγγλική έκδοση ως προς την απόδοση ελληνικών εκφράσεων και τοπωνυμίων. Το βιβλίο που παρουσιάζεται εδώ είναι μια «μετά γνώσεως και πάθους» γραμμένη βιογραφία από ένα πρόσωπο που τον ήξερε καλά και που είχε μια δεκαετία νωρίτερα επιμεληθεί ένα ανθολόγιο κειμένων του, με τίτλο Patrick Leigh Fermor, Wordsof Mercury. Η Cooper είχε εμφανώς σαγηνευτεί από την όλη προσωπικότητα του Fermor, λειτουργώντας ως πηγή έμπνευσης.Τεκμήριο Για το βιβλίο: Κατερίνα Ροζάκου, Ελένη Γκαρά (επιμ.), Ελληνικά παράδοξα: πατρωνία, κοινωνία πολιτών και βίαΓκιντίδης, Δημήτρης; Gkintidis, Dimitrios (2014)Ο τόμος Ελληνικά παράδοξα: πατρωνία, κοινωνία πολιτών και βία εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 2013, υπό την επιμέλεια της Κατερίνας Ροζάκου και της Ελένης Γκαρά, από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Πρόκειται για το πρώτο μέρος μιας τρίτομης σειράς, η οποία φέρει τον γενικότερο τίτλο Αναθεωρήσεις του Πολιτικού, παραπέμποντας στο ομώνυμο επιστημονικό συμπόσιο που είχε πραγματοποιηθεί στη Μυτιλήνη το 2007 και από το οποίο προκύπτουν τα κείμενα αυτής της σειράς. Η έκδοση του τόμου πραγματοποιείται εν μέσω μιας συγκυρίας, της «ελληνικής κρίσης», η οποία φέρει διαφορές ως προς την περίοδο κατά την οποία έγινε η πρώτη συγγραφή των κειμένων –μια εποχή αθωότητας, όπως σημειώνει ο Ευθύμιος Παπαταξιάρχης στον πρόλογό του. Η συζήτηση περί του ελληνικού παράδοξου, στην οποία ο τίτλος του τόμου με έξυπνο τρόπο κάνει αναφορά, δεν είναι πολιτικά ουδέτερη, αλλά ούτε και καινούρια. Στην εποχή της «κρίσης», οι λόγοι της πολιτικής εξουσίας επικαιροποίησαν τον συνεχή αναστοχασμό πάνω στις αποκλίσεις και τις συγκλίσεις μεταξύ του (εθνικού) παράδοξου και του (δυτικού) κανόνα· και σε αυτό έγκειται η καίρια παρέμβαση του παρόντος εκδοτικού εγχειρήματος. Σημείο εκκίνησης αποτελούν τρεις κεντρικές έννοιες –κοινωνία πολιτών, πατρωνία και βία–, οι οποίες εν πολλοίς πλαισίωσαν το διαχρονικό αίτημα της πολιτικής εξουσίας περί εκσυγχρονισμού και εξευρωπαϊσμού. Υπό το καθεστώς της «κρίσης», συνεχίζουν να τροφοδοτούν τον λόγο περί ελλειμματικότητας της ελληνικής κοινωνίας, όπως σημειώνουν στην εισαγωγή τους οι επιμελήτριες του τόμου και ο Γιάννης Γιαννιτσιώτης. Η συνείδηση της διττής δυναμικής αυτών των εννοιών –ως κατηγορίες του κανονιστικού λόγου αλλά και ως αφετηρίες προς αποδόμηση και ανάλυση– είναι εμφανής στη στοχοθέτηση του τόμου. Τα κείμενα συνομιλούν με αυτή την ευρύτερη προβληματική και κινούνται στην πλειοψηφία τους σε αυτή την κριτική κατεύθυνση. Έχουν ταξινομηθεί από τις επιμελήτριες με βάση δύο άξονες. Το συμπληρωματικό ζεύγος κοινωνία πολιτών/πατρωνία οριοθετεί το πρώτο μέρος, ενώ η έννοια της βίας αποτελεί τον δεύτερο θεματικό άξονα.Τεκμήριο Η μετάφραση ενός κλασικού κειμένου ως μεταφορά του τραγικού σε μια μη ηρωική εποχήΣαμέλα, Αντιγόνη; Samellas, Antigone (2014)Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η μεταφορά είναι ένα είδος αινίγματος που προσθέτει κάτι καινούργιο στη γνώση μας, αναδεικνύοντας αναπάντεχες μεν αλλά όχι εξεζητημένες ομοιότητες ανάμεσα στο αντικείμενο που προσπαθούμε να κατανοήσουμε και στον άλλο όρο σύγκρισής του. Η ικανότητα επινόησης εύστοχων μεταφορών, η ανακάλυψη ομοιοτήτων που να αποδίδουν με σαφήνεια τη φύση ενός πράγματος δεν είναι κάτι που διδάσκεται, επισημαίνει ο Σταγειρίτης φιλόσοφος, αλλά χαρακτηριστικό των ευφυών ανθρώπων. Αυτού του είδους την ευφυΐα, το χάρισμα εντόπισης του αινίγματος στο οποίο απαντάνε ετερόκλητα κείμενα της ίδιας ιστορικής περιόδου ή συγγραφείς διαφορετικών εποχών, επιδεικνύει σε όλο της το έργο, δοκιμιακό, μεταφραστικό και ποιητικό, η Αν Κάρσον (Anne Carson). Στο βιβλίο της Οικονομία αυτού που δεν χάνεται, η καναδή κλασική φιλόλογος εγείρει εκ νέου το ενδιαφέρον μας για έναν μάλλον ξεχασμένο αρχαίο ποιητή, τον Σιμωνίδη από την Κέα, ανακαλύπτοντας τις εκλεκτικές συγγένειες που τον συνδέουν με τον Πάουλ Τσέλαν (Paul Celan), τον ρουμανοεβραίο ποιητή που κατάφερε να εκμαιεύσει από τη γλώσσα το άρρητο της εμπειρίας του Άουσβιτς. Στο πεζό της ποίημα *Αυτοβιογραφία του κόκκινου *προσπαθεί να ερμηνεύσει τη ζωή και το έργο του λυρικού ποιητή Στησίχορου, μεταφέροντας το άσμα του «Γηρυονηίς» στο σύγχρονο Περού· ενώ στο δοκίμιό της για τον έρωτα στην αρχαιότητα διερωτάται πώς η μετάβαση από τον προφορικό στον γραπτό λόγο επηρέασε τον τρόπο που οι άνθρωποι βίωναν τον έρωτα.Τεκμήριο Μουσικές προ(σ)κλήσεις και οι απηχήσεις του εθνομουσικολογικού λόγου. Για το βιβλίο: Ελένη Καλλιμοπούλου / Αλεξάνδρα Μπαλάντινα (επιμ.), Εισαγωγή στην εθνομουσικολογίαΘεοδοσίου, Ασπασία (Σίσσυ); Theodosiou, Aspasia (Sissie) (2014)O τόμος Εισαγωγή στην εθνομουσικολογία διεκδικεί τη θέση του ως ένα ιδιαίτερο μεταίχμιο. Αν και τα κείμενα που περιέχονται σταχυολογήθηκαν και μεταφράστηκαν με σκοπό την παρουσίαση στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, για πρώτη φορά με τρόπο συστηματικό και περιεκτικό, της ιστορικής πορείας της εθνομουσικολογίας και των θεωρητικών και μεθοδολογικών ζητημάτων που την απασχολούν, η έκδοσή του έρχεται ταυτόχρονα να επιτρέψει μια αναστοχαστική ματιά πάνω στο μελαγχολικό, μέχρι πρόσφατα, σώμα των εκδόσεων εθνομουσικολογίας και ανθρωπολογίας της μουσικής στη χώρα μας. Συνιστά αυτός ο τόμος, θα έλεγε κανείς, ένα ορόσημο, καθώς επιτρέπει την κατανόηση της θέσης που καταλαμβάνουν στη γενεαλογία της επιστημονικής αυτής πειθαρχίας οι ήδη μεταφρασμένες εκδοτικές συμβολές.Τεκμήριο Από την κοσμο-λογία στη βιο-ιστορία: ιστορίες του Εμφυλίου στην Ήπειρο. Για το βιβλίο: Βαγγέλης Τζούκας, Οι οπλαρχηγοί του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο, 1942-44: τοπικότητα και πολιτική ένταξηΣωτηρόπουλος, Δημήτρης Π.; Sotiropoulos, Dimitris P. (2014)Από μία άποψη, η ιστορία μοιάζει με τις φυσικές επιστήμες κατά τούτο: μπορείς να επιλέξεις να δεις τον κόσμο από πολύ μακριά (θα έκανες τότε κοσμολογία) είτε από πολύ κοντά (θα έκανες τότε βιολογία). Καμία από τις δύο προοπτικές δεν είναι λιγότερο ενδιαφέρουσα ή λιγότερο χρήσιμη, παρότι η κάθε μία καταλήγει προφανώς σε διαφορετικές θεάσεις της πραγματικότητας, συνεπώς σε διαφορετικά συμπεράσματα. Υπάρχει όμως μια διαφορά με την επιστήμη της ιστορίας. Η ιστορία οφείλει να συνδυάζει τις δύο αυτές θεάσεις, ταυτοχρόνως και παραλλήλως. Με άλλα λόγια, ο ιστορικός πρέπει να χρησιμοποιεί μαζί το μικροσκόπιο και το τηλεσκόπιο, λίγο το ένα και λίγο το άλλο. Το τηλεσκόπιο του επιτρέπει να δει τα πράγματα από απόσταση, να έχει τη μεγάλη εικόνα, και να μπορεί να κάνει τις συγκρίσεις με τις υπόλοιπες εθνικές εμπειρίες –όταν μιλάμε για τη νεωτερικότητα. Από την άλλη, το μικροσκόπιο του δίνει τη δυνατότητα να κατέβει στο επίπεδο των πραγματικών ανθρώπων και των πραγματικών εμπειριών. Και τα δύο αυτά μαζί είναι που συνιστούν την επιστήμη της ιστορίας. Όταν δεν καταφέρνει να συνδυάσει και τις δύο μεθόδους, κινδυνεύει είτε να χάσει τα μεγάλα σχήματα που είναι απαραίτητα για να καθοδηγούν τη σκέψη μας είτε να μην καταλάβει τι γίνεται με τις πρακτικές των ατομικών υποκειμένων, χωρίς τα δράματα των οποίων η ιστορία γίνεται μια άσκηση γενικολογίας.Τεκμήριο Ἔξω ἀπὸ τὸ ξενοδοχεῖον «Ἡ Ἄβυσσος». Για το βιβλίο: Κωνσταντίνος Καβουλάκος, Τραγωδία και ιστορία. Η κριτική του νεωτερικού πολιτισμού στο νεανικό έργο του Γκέοργκ Λούκατς (1902-1918)Φαράκλας, Γιώργος; Faraklas Matorikos, Georgios (2014)Τὸ βιβλίο τοῦ Κώστα Καβουλάκου Τραγωδία καὶ ἱστορία θὰ ἔπρεπε ἴσως νὰ ἔχει ὡς τίτλο «Ἀπὸ τὴν τραγωδία τῆς τέχνης(βλ. σ. 261)στὴν ἱστορία τῆς τέχνης». Ἀναπλάθει τὴν ἐξέλιξη τῆς σκέψης τοῦ Λούκατς (Lukács) σχετικὰμὲ τὴν τέχνη ἀπὸ τὸ 1902 ὣς τὸ 1918, ὅταν θὰ γίνει πιὰ μαρξιστής. Ἀρχικά, ὁ Λούκατς ἐξετάζει τὴν τέχνη ὑπὸ τὸ πρίσμα τῆς δυσαρμονίας μεταξὺ καθημερινῆς ζωῆς καὶ καλλιτεχνικῆς ἀξίας. Σὲ μιὰ δεύτερη φάση, τοποθετεῖ τὴν δυσαρμονία ἱστορικά. Ἡ ἱστορικοποίηση βάζει τὴν δυσαρμονία ἀνάμεσα σὲ μιὰ προγενέστερη ἁρμονικὴ περίοδο καὶ μιὰ ἄλλη μελλοντική. Μετὰ ἀπὸ μιὰ πρώτη ἁρμονία, ποὺ χάνεται ἀνεπιστρεπτὶ καὶ μᾶς γνέφει μὲς ἀπ᾽ τὰ ὁμηρικὰ ἔπη, ἔρχεται ἡ δυσαρμονία, ἡ ὁποία δὲν γεννᾶ πιὰ τὸ ἔπος ἀλλὰ τὸ μυθιστόρημα. Μετὰ τὸν Ἀχιλλέα καὶ τὸν Ὀδυσσέα ἔρχονται οἱ θλιβεροὶ ἥρωες τοῦ Δὸν Κιχώτη καὶ τῆς Αἰσθηματικῆς ἀγωγῆς, ἢ ἔστω ὁ Βίλχελμ Μάιστερ. Ἀλλὰ τώρα μπορεῖ νὰ προφητέψει κανεὶς τὴν ἐπερχόμενη ἐπιστροφὴ τῆς ἁρμονίας, καθὼς ἡ «ψυχικὴ πραγματικότητα» ἀναδύεται ὡς τέτοια στὸν Ντοστογιέφσκι, ὁ ὁποῖος «δὲν ἔγραψε μυθιστορήματα», προμηνύοντας τὴν ὑπέρβαση τοῦ διχασμοῦ. Οἱ ἐπιπτώσεις τῶν δύο προσεγγίσεων διαφέρουν. Ἡ πρώτη ἀναλύει τὴν τέχνη ὡς τραγωδία, ἡ δεύτερη ὡς ἱστορία. Στὴν μία, ἡ δυσαρμονία εἶναι ἡ οὐσία τῆς τέχνης, ἡ μοίρα της. Ἡ κοσμοαντίληψη εἶναι ἀπαισιόδοξη. Ἀντηχεῖ μέσα της τὸ παράπονο γιὰ τὴν ἀδυναμία νὰ σμιλέψουμε μιὰ ποιητικὴ ζωή. Στὴν ἄλλη, ἡ δυσαρμονία δὲν εἶναι οὐσιῶδες γνώρισμα τῆς τέχνης, ἡ ἀποκοπὴ τοῦ ἀτόμου ἀπὸ τὴν κοινοτικὴ ὑφιστάμενη οὐσία ποὺ ἐκφράζει ἡ τέχνη δὲν εἶναι τὸ τέλος τῆς ἱστορίας, ἡ «ἐποχὴ τῆς τέλειας ἐνοχῆς» ἔχει ἀρχὴ καὶ τέλος. Ἂν ἀλλάξει ἡ «ἐποχὴ τῆς ἱστορίας τοῦ κόσμου», θὰ ξεπερασθεῖ ἡ δυσαρμονία. Ἡ εἰκόνα τῶν πραγμάτων εἶναι πιὸ αἰσιόδοξη. Κι αὐτὴ ἡ αἰσιοδοξία τὴν κάνει πιὸ δηκτική, τὴν προικίζει μὲ πιὸ κριτικὸ χαρακτήρα. Ἡ κριτικὴ γίνεται ὀξύτερη ὅταν περιέχει τὴν ὑπόσχεση τῆς νίκης.Τεκμήριο Μνήμες γλαφυρές και επίκαιρες. Για το βιβλίο: Γ. Β. Δερτιλής, Συνειρμοί, μαρτυρίες, μυθιστορίεςΠεσμαζόγλου, Βασίλης; Pesmazoglou, Vassilis (2014)Α-λήθεια. Δηλαδή μη λήθη. Το μοτίβο αυτό έρχεται και επανέρχεται, διαπερνώντας το ωραίο και περίεργο πρόσφατο βιβλίο του ιστορικού Γ. Δερτιλή. Πρόκειται για κείμενο που, ανταποκρινόμενο και στον τίτλο, δεν καλουπώνεται εύκολα. Αποτελείται πρωτίστως από θραύσματα αναμνήσεων που οδηγούν σε ανιχνεύσεις της οικογενειακής ιστορίας· συγχρόνως περιλαμβάνει, εμβόλιμα, σύντομα κείμενα δοκιμιακής φύσης προερχόμενα συνήθως από παλαιότερες δημοσιεύσεις. Άξονας όλων η Ιστορία, μικρή και μεγάλη, προσωπική και συλλογική, με προεκτάσεις στην οικονομία και την πολιτική.Τεκμήριο Για το βιβλίο: Ελένη Παπαγαρουφάλη, Ήπια διπλωματία: διεθνικές αδελφοποιήσεις και ειρηνιστικές πρακτικές στη σύγχρονη ΕλλάδαΑθανασίου, Αθηνά; Athanasiou, Athina (2014)Το βιβλίο της Ελένης Παπαγαρουφάλη χαρτογραφεί το πεδίο της «ήπιας διπλωματίας» και τους τρόπους με τους οποίους αυτή ενεργοποιείται ως όχημα εκείνης της σύγχρονης (δι)εθνικής διακυβέρνησης που έχει αποκληθεί και «μετα-πολιτική». Μέσω πολύμορφων, πολυεπίπεδων, ετερογενών και συχνά αντιφατικών συμφιλιωτικών πρακτικών, που νοούνται ως «μαλακοί» μηχανισμοί εξουσίας, υποκείμενα και κοινωνικές ομάδες δια-κυβερνούν και δια-κυβερνιούνται μέσω της ελευθερίας, της επιλογής, της συμμετοχής και του «συν-άπτεσθαι». Παρά τη φαινομενική κοινοτοπία τους ως «απλώς πολιτισμικών» και «απολιτικών», ή μάλλον εξαιτίας αυτής, οι πρακτικές αυτές φέρουν σημαίνουσα πολιτική ισχύ. Αυτή την επιτελεστική ισχύ της κοινοτοπίας, ως συνάρθρωσης ανάμεσα σε εξουσία, γνώση και υποκειμενικότητα, φωτίζει με εξαιρετική αναλυτική οξυδέρκεια η μελέτη της Παπαγαρουφάλη.Τεκμήριο «Κι όμως κινούνται… Μια διεπιστημονική συνάντηση για τις κινητικότητες και τον τουρισμό»Βλάχος, Άγγελος; Vlachos, Aggelos; Ζεστανάκης, Παναγιώτης; Zestanakis, Panagiotis; Νικολακάκης, Μιχάλης; Nikolakakis, Michalis; Παπαδογιάννης, Νικόλαος; Papadogiannis, Nikolaos; Παπαζαφειροπούλου, Αλεξία Σοφία; Papazafeiropoulou, Alexia Sofia (2014)Η εξέλιξη των μεταφορικών μέσων κατά τον 20ό αιώνα σηματοδότησε μία ραγδαία ανάπτυξη στα δίκτυα μετακίνησης. Ειδικά σε ό,τι αφορά στον τουρισμό, η γιγάντωση της τουριστικής βιομηχανίας επέφερε τον εκδημοκρατισμό των τουριστικών πρακτικών σε ευρέα κοινωνικά στρώματα, κυρίως στη «Δύση». Για τον λόγο αυτό, μετά το 1970, δίκτυα κινητικότητας όπως τα τουριστικά απασχολούν διεθνώς ερευνητές πολλών διαφορετικών πεδίων. Κοινωνικοί επιστήμονες, συγκοινωνιολόγοι, και αρχιτέκτονες έχουν επιχειρήσει να αναλύσουν το φαινόμενο αυτό από τη σκοπιά της «στροφής στις κινητικότητες» [mobilities turn]. Η συγκεκριμένη προσέγγιση επιδιώκει να εξετάσει τις κοινωνικές σχέσεις «ως ένα πλήθος οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών πρακτικών, υποδομών και ιδεολογιών, οι οποίες περιλαμβάνουν ή παρεμποδίζουν συγκεκριμένους τύπους κίνησης ανθρώπων, ιδεών, πληροφοριών και πραγμάτων». Βασικός της στόχος είναι η αμφισβήτηση μιας αντίληψης της κοινωνίας ως «δοχείου» όπου πραγματοποιείται η δράση των υποκειμένων [container view of society], προσέγγιση που υποτιμά τη σημασία υπερεθνικών ροών στη συγκρότηση ταυτοτήτων πριν και κυρίως κατά τη διάρκεια της ύστερης νεωτερικότητας. Αντίθετα, οι υποστηρικτές της διερευνούν τα δίκτυα κίνησης ως συστατικό στοιχείο της καθημερινότητας των υποκειμένων που αναδιατάσσει τις κρατούσες κοινωνικές και γεωπολιτικές ιεραρχήσεις και τις χωρικές και ανθρωπογεωγραφικές σχέσεις. Υποστηρίζουν ότι ζητήματα όπως οι μεταφορές, ο τουρισμός, οι φοιτητικές ανταλλαγές και τα επαγγελματικά ταξίδια πρέπει να συνεξετάζονται.Τεκμήριο Το συνέδριο της Γαλλικής Ένωσης Κοινωνιολογίας (Νάντη, 2-5.9.2013)Πετράκη, Γεωργία; Petraki, Georgia (2014)Το 5ο Συνέδριο της Γαλλικής Ένωσης Κοινωνιολογίας (Association Française de Sociologie, AFS) έγινε το περασμένο φθινόπωρο, με θέμα «Οι κυριαρχίες» («Les dominations»). Προτείνοντας τον τίτλο αυτό, το 5ο Συνέδριο της AFS, όπως αναλύθηκε στην προβληματική του συνεδρίου, στόχευε να υποκινήσει ένα συλλογικό προβληματισμό γύρω από τις ανασυνθέσεις των διακρίσεων και τα κοινωνικά τους όρια, προκειμένου να ενεργοποιηθούν όχι μόνο οι γνώσεις που έχουν παραχθεί για τις εν λόγω διαδικασίες αλλά και η επιστημολογική ανανέωση που θα κάνει δυνατή την κατανόησή τους.Τεκμήριο Η ιλαροτραγική διακύβευση του «νοήματος» στο Περιμένοντας τον Γκοντό του ΜπέκετΤσακαλάκης, Θωμάς; Tsakalakis, Thomas (2014)Θα επικεντρωθούμε σε κομβικής σημασίας συνιστώσες των πράξεων λόγου, όπως το νόημα ή η επικοινωνιακή διαδικασία, και θα αποπειραθούμε να ιχνηλατήσουμε το σκωπτικό πνεύμα με το οποίο ο Beckett, στο Περιμένοντας τον Γκοντό, κάνει τα όριά τους να ριγούν. Πρεσβεύουμε πως το ιδίωμα του μπεκετικού oeuvre είναι το wit. Κατά τον VladimirJankélévitch, το wit (ή «Witz») είναι το σκωπτικό «αναστοχαστικό πνεύμα» που άνθισε τον δέκατο όγδοο αιώνα (22), και «η δύναμη να ανακαλύπτεις μακρινές αναλογίες, να κάνεις αισθητές, χάρη στο παιχνίδι των συνηχήσεων και της ομοφωνίας, τις πιο απροσδόκητες συγγένειες» μεταξύ ιδεών που ο κλασικισμός είχε κρατήσει επί μακρόν διαζευγμένες (133-134)∙ άλλως ειπείν, είναι η πνευματώδης, σαρκαστική έκφανση του χιούμορ, η οποία διεγείρει το μπεκετικό «risuspurus,» δηλαδή το «δύσθυμο» και «διανοητικό» γέλιο που γελά «με ό,τι είναι δυστυχές» (Beckett, Watt 48).Τεκμήριο Η σωματική επαφή στους νεανικούς χορούς της δεκαετίας του ’60: από τον αυστηρό χορό στην απελευθέρωση του σώματος και τον εκδημοκρατισμό της χορευτικής εμπειρίαςΚατσάπης, Κώστας; KATSAPIS, KOSTAS (2014)Παρατηρώντας κανείς τον χορό που κυριαρχεί σε μία εποχή, παρατηρεί ουσιαστικά την ίδια την εποχή, τις τάσεις που επικρατούν σε αυτήν, τις απόψεις που έχουν να κάνουν με το ανθρώπινο σώμα, την ελευθερία των κινήσεων, τη σεξουαλικότητα, τη θέση της γυναίκας. Ακόμη περισσότερο, ο χορός φαίνεται να αποτυπώνει ιδέες και τάσεις που κυοφορούνται σε μία ιστορική περίοδο και οι οποίες σε μεγάλο βαθμό θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «πολιτικές». Αποτέλεσμα τούτου είναι ο χορός να αποτελεί προνομιακό σημείο παρατήρησης για μια σειρά από επιστήμονες, οι οποίοι εκκινούν από διαφορετικές πειθαρχίες, οι οποίες και περιλαμβάνουν την κοινωνική ιστορία, την ανθρωπολογία, αλλά και την φιλοσοφία ή την κοινωνιολογία. Στις παρακάτω γραμμές θα επιχειρήσω να περιγράψω το πώς οι νεανικές μουσικές προτιμήσεις που αναπτύχθηκαν στη διάρκεια της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, αυτής που επιγραμματικά τείνουμε να χαρακτηρίζουμε ως «μακρά δεκαετία του ’60» συνδέθηκαν με συγκεκριμένους χορούς και πως αυτές οι «χορευτικές τρέλες» («dancingcrazies»), συναρτώνται με τις γενικότερες ιδεολογικές αντιλήψεις της νεολαίας, αρχής γενομένης με το ροκ εντ ρολ στη δεκαετία του ’50 και θεωρώντας ως τελευταία αναλαμπή της την εμφάνιση και διάδοση της ντίσκο μουσικής στα μέσα της δεκαετίας του ’70.Τεκμήριο Πλατωνικός υπερμοντερνισμός: οι πολιτικές της μίμησης και της κατασκευήςΜπαχτσετζής, Σωτήρης; Bahtsetzis, Sotirios (2014)Είναι ευρέως γνωστό πως η μίμηση αποτέλεσε ίσως τη σημαντικότερη κατηγορία της αισθητικής και της τέχνης των νεότερων χρόνων, ακριβώς επειδή διατύπωσε με επιστημολογικούς όρους το βασικό ερώτημα περί της σχέσης του έργου τέχνης με την εμπειρική πραγματικότητα, αλλά και επειδή έθεσε εκ νέου το ερώτημα περί της κοινωνικοπολιτικής διάστασής της. Ο όρος μίμηση πρωτοεμφανίζεται ήδη στον Πλάτωνα και χρησιμοποιείται κυρίως για να απαντηθούν συγκεκριμένα ζητήματα που άπτονται γνωσιολογικών θεμάτων στο ευρύτερο πλατωνικό έργο, και σε δεύτερο στάδιο για να χρησιμοποιηθεί ως αισθητική κατηγορία, δηλαδή ως χρηστική κατηγορία για την ερμηνεία των καλών τεχνών.Τεκμήριο «Εργασία και νίκη»: όψεις της ψυχροπολεμικής προπαγάνδας στην Ελλάδα του ΕμφυλίουΛιαλιούτη, Ζηνοβία; Lialiouti, Zinovia (2014)Οι «εορταστικές» εκδηλώσεις, που διοργανώθηκαν το 1949 από την ελληνική κυβέρνηση, σε συνεργασία με την αμερικανική πρεσβεία και μέλη της ελληνοαμερικανικής ομογένειας υπό τον τίτλο «Εργασία και Νίκη», επιδίωκαν να εκφράσουν την αντίληψη περί του διφυούς χαρακτήρα του αντικομμουνιστικού αγώνα, για την οποία έγινε λόγος παραπάνω. Οι εκδηλώσεις είχαν έντονο προπαγανδιστικό χαρακτήρα, ήταν προϊόν μιας άρτιας οργάνωσης και έλαβαν χώρα το διάστημα μεταξύ 20ής και 25ης Μαρτίου 1949. Περιλάμβαναν ένα πλήθος δράσεων στην Ελλάδα, τόσο στην πρωτεύουσα όσο και στην περιφέρεια, αλλά και στις ΗΠΑ. Κάθε ημέρα του εβδομαδιαίου εορτασμού ήταν θεματικά προσανατολισμένη σε επιμέρους θεσμούς ή κοινωνικές ομάδες (Εκκλησία, αγρότες, εργάτες, νεολαία, κλπ.), προκειμένου να υπογραμμίσει το συνεργατικό πνεύμα που χαρακτήριζε τις μεταξύ τους σχέσεις. Τις εκδηλώσεις αυτές, στις οποίες μετείχε η πολιτειακή και η πολιτική ηγεσία της χώρας, χαιρέτισε με μήνυμά του και ο πρόεδρος Τρούμαν.Τεκμήριο Απάντηση στην επιστολή της κας ΚαλοκαιρινούΘανασάς, Παναγιώτης; Thanassas, Panagiotis (2014)Η απόφαση της κας Ελένης Καλοκαιρινού να απαντήσει στο προ τριετίας δημοσιευθέν κείμενό μου είναι πράγματι εκπληκτική –καθώς είναι η μόνη που ανακυκλώνει μια παλαιά συζήτηση. Το κείμενό μου δεν την αφορούσε πρωτογενώς. Έχω αμέριστη κατανόηση για την απόφασή της να θέσει υποψηφιότητα για τη θέση, την οποία τελικά κατέλαβε –σε μια εκλογή που αποτέλεσε ορόσημο στην ιστορία του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου. Το κείμενό μου δεν ανέφερε καν το όνομά της, αφού βασικός του στόχος ήταν η ανάδειξη της στάσης και του ρόλου του απερχόμενου Πρυτάνεως. Η κα Ελένη Καλοκαιρινού θεωρεί ότι με τη μακροτενή και γλαφυρή απάντησή της του προσφέρει καλές υπηρεσίες. Δεν είμαι βέβαιος. Μου δίνει απλώς την ευκαιρία να επαναλάβω εκ νέου ένα από τα περίφημα αποσπάσματα της «γνωμοδότησης» που αυτός είχε συντάξει (προς υπεράσπισή της).Τεκμήριο Λογοκλοπής υπεράσπιση ή εξευτελισμός των αθώων: Μια απάντηση στον κ. ΘανασάΚαλοκαιρινού, Ελένη (2014)Στις στήλες του περιοδικού σας φιλοξενήθηκε πριν από καιρό άρθρο του κ. Π. Θανασά, επίκουρου καθηγητή φιλοσοφίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), με τίτλο «Λογοκλοπής υπεράσπιση» (τχ. 112, Ιαν.-Μάρτ. 2011, σ. 11). Το άρθρο αυτό καταφέρεται χυδαιότατα το πρώτον κατά της υπογράφουσας το παρόν, και κατά δεύτερο και κύριο λόγο κατά του καθηγητή φιλοσοφίας και πρύτανη του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου (ΕΚΠΑ) κ. Θεoδόση Πελεγρίνη. Αρχικά αποφάσισα να μην ασχοληθώ με το θέμα αυτό και να μη δώσω περαιτέρω έκταση. Επειδή όμως, καθώς αντιλήφθηκα εκ των υστέρων, ο συγγραφέας του το ανακυκλώνει και το αναρτά σε ποικίλα δημόσια –ηλεκτρονικά–fora, όπως π.χ. ο Dialogos ΔΕΠ του ΑΠΘ, και επειδή το περιοδικό σας φιλοδοξεί να είναι μια «τριμηνιαία έκδοση επιστημονικού προβληματισμού και παιδείας», αποφάσισα έστω και με κάποια καθυστέρηση να απαντήσω. Κρίνω ότι στο όνομα της επιστημονικής αλήθειας τόσο εσείς όσο και οι αξιότιμοι αναγνώστες σας επιθυμούν να ακούσουν και τις δύο πλευρές, προτού να είναι σε θέση να σχηματίσουν μια ολοκληρωμένη άποψη.Τεκμήριο «Πιστοποίηση της ποιότητας των Προγραμμάτων Σπουδών»: Μία ακόμα ενοχλητική γραφειοκρατία ή έμπρακτη ακύρωση της ακαδημαϊκής αυτοτέλειας;Γεωργαντάς, Ηλίας; Georgantas, Elias; Κακλαμάνη, Τίνα; Kaklamani, Stamatina; Τζανάκης, Κωνσταντίνος; Tzanakis, Constantinos; Φουρναράκη, Ελένη; Fournaraki, Eleni (2014)Το νέο θεσμικό πλαίσιο των ΑΕΙ και ΤΕΙ εισάγει μια ακόμα αξιοσημείωτη καινοτομία στον τρόπο που ασκούσαμε το έργο μας μέχρι τώρα: την «Πιστοποίηση της ποιότητας» των Προγραμμάτων Σπουδών, την οποία αναλαμβάνει η νέα δεσπόζουσα «Αρχή» των πανεπιστημίων, η Αρχή Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση, όπως μετονομάστηκε η παλαιότερη Αρχή Διασφάλισης της Ποιότητας (ΑΔΙΠ). Δεν πρόκειται για τη φορμαλιστική προσθήκη μιας λέξης, αλλά για την κρίσιμη αναβάθμιση του ρόλου αυτής της Αρχής με τον Νόμο 4009/2011. Αλλά θα έλθουμε και σε αυτό με τη σειρά του. Το κείμενο που ακολουθεί είναι μια απόπειρα κριτικής ανάγνωσης των θεσμικών δεδομένων που αφορούν στην Πιστοποίηση, με στόχο να αναδειχθούν τα πολλαπλά επίπεδα κρίσιμων ερωτημάτων και προβλημάτων που θεωρούμε ότι εγείρει αυτή η διαδικασία, και τα οποία υπερβαίνουν κατά πολύ το πιο προφανές ίσως: την αποτίμηση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων σπουδών με στενά τεχνοκρατικά και αγοραία κριτήρια. Πρόκειται για ένα κείμενο προβληματισμού, που ελπίζουμε να συμβάλει στην έναρξη της συζήτησης στην ακαδημαϊκή μας κοινότητα γύρω από έναν ιδιαίτερο μηχανισμό «αξιολόγησης», ο οποίος εκτιμάμε ότι αποτελεί την αιχμή του δόρατος της πολιτικής εκείνης που αποσκοπεί στον ασφυκτικό κρατικό έλεγχο των ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης και πλήττει καίρια την ακαδημαϊκή αυτοτέλεια. Αν στην επιχειρηματολογία που αναπτύσσουμε σε αυτό το κείμενο, αντιτεθεί μια άλλη επιχειρηματολογία που να ανατρέπει πειστικά και τεκμηριωμένα όσα μας ανησυχούν εδώ, θα θεωρήσουμε ότι η συμβολή μας είχε θετικό αποτέλεσμα.Τεκμήριο Για το βιβλίο: Peter Parsons, City of the Sharp-Nosed Fish: Greek Lives in Roman EgyptΜαλούτα, Μυρτώ; Malouta, Myrto (2014)Τον περασμένο Μάρτιο, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Zeitschriftfür Papyrologie und Epigraphik (τχ. 189)η πολυαναμενόμενη έκδοση των πρόσφατα ανακαλυφθέντων παπυρικών σπαραγμάτων από δύο άγνωστα ώς τώρα ποιήματα της Σαπφούς. Στην ανακάλυψη αυτή δόθηκε πολύ μεγάλη δημοσιότητα, ακόμη και πριν τη δημοσίευση, όχι μόνο σε επιστημονικά φόρα, αλλά και στον τύπο. Πολλές συζητήσεις ακολούθησαν, υποκινημένες αφενός από δικαιολογημένο ενθουσιασμό και συγκίνηση για την αναπάντεχη ανάκτηση ενός τόσο σημαντικού έργου και αφετέρου από αμηχανία, αφού τα σπαράγματα προέρχονται από ιδιωτική συλλογή που αποκτήθηκε με άγνωστο τρόπο. Αν και η έκδοση περιορίζεται στην αποκατάσταση και φιλολογική επεξεργασία των σπαραγμάτων, η περίπτωση αυτή έγινε αφορμή για προβληματισμό και συζήτηση όσον αφορά στην υλική υπόσταση των τεκμηρίων του παρελθόντος και ανέδειξε ζητήματα δεοντολογίας σχετικά με την απόκτησή τους.Τεκμήριο Βιβλία, ανάτυπα και περιοδικά που λάβαμεΔρούλια, Έλλη; Droulia, Elli (2014)