Η συμβολή των ειδικών μορφών τουρισμού στην τοπική οικονομία: η περίπτωση του αθλητικού τουρισμού στη Μεσσηνία

Η βιβλιογραφία που αφορά τις οικονομικές επιδράσεις του αθλητικού τουρισμού κυριαρχείται από μελέτες στις αθλητικές διοργανώσεις, ενώ αντίθετα ο αριθμός των εργασιών που σχετίζονται με τον ενεργητικό αθλητικό τουρισμό είναι μικρός. Μάλιστα, οι εργασίες στη δεύτερη περίπτωση περιορίζονται σε μία μόνο αθλητική δραστηριότητα, χωρίς να υιοθετείται έτσι μία ανάλυση πολλαπλών δραστηριοτήτων. Επιπλέον, παραμένει άγνωστο ποια από τις δύο τυπολογίες τουριστών (αθλητικοί ή αθλούμενοι) παρουσιάζει μεγαλύτερο πολλαπλασιαστή εισοδήματος / απασχόλησης. Σε μία προσπάθεια να καλυφθούν τα παραπάνω κενά στη βιβλιογραφία, η παρούσα διατριβή επιχειρεί να διερευνήσει τις οικονομικές επιδράσεις που προκαλούν τέσσερις δραστηριότητες του ενεργητικού αθλητικού τουρισμού (γκολφ, αθλήματα σέρφινγκ, ιππασία, αυτόνομη κατάδυση) στην ΠΕ Μεσσηνίας, ενώ ταυτόχρονα συγκρίνεται και η συνεισφορά των δύο τυπολογιών που συμμετέχουν σε αυτές. Βασιζόμενοι στη θεωρία της πολικής ανάπτυξης εξετάζεται εάν κάποια από τις παραπάνω δραστηριότητες διαθέτει τα χαρακτηριστικά μιας προωθητικής δραστηριότητας. Επιπρόσθετα, με βάση τη θεωρία της ενδογενούς τοπικής ανάπτυξης διερευνούνται οι πρωτοβουλίες και οι ενέργειες των ενδιαφερόμενων φορέων (τοπικοί παράγοντες), καθώς και οι συνεργασίες (δικτυώσεις) που δημιουργούνται μεταξύ τους, για την ανάπτυξη όλων των δραστηριοτήτων του αθλητικού τουρισμού (ή για τον τουρισμό εν γένει). Οι δικτυώσεις επιτρέπουν, επιπλέον, να διαπιστώσουμε εάν στο νομό α) έχει δημιουργηθεί ένα οργανωμένο δίκτυο ή συστάδα στον αθλητικό τουρισμό (ή στον τουρισμό) και β) τη δυνατότητα λειτουργίας τοπικού τουριστικού παραγωγικού συστήματος (ΤΤΠΣ). Για την εκτίμηση των οικονομικών επιδράσεων χρησιμοποιείται μία μεθοδολογική προσέγγιση του ad hoc υποδείγματος, η οποία συνδυάζει την ανάλυση εισροών-εκροών με το εν λόγω υπόδειγμα. Για την εξέταση των πρωτοβουλιών, ενεργειών και συνεργασιών των τοπικών παραγόντων πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις με τους εμπλεκόμενους φορείς και μελετήθηκαν τα Επιχειρησιακά Προγράμματα των δήμων. Όσον αφορά τη δυνατότητα λειτουργίας ΤΤΠΣ, το χρησιμοποιούμενο μοντέλο επεκτείνεται, σε σχέση με τις άλλες συναφείς μελέτες, ως προς την εξέταση των οικονομικών συνδέσεων μεταξύ των δραστηριοτήτων του ΤΤΠΣ και των κλάδων της τοπικής οικονομίας. Ένα από τα κύρια συμπεράσματα είναι ότι το γκολφ μπορεί να θεωρηθεί ως μία προωθητική δραστηριότητα τόσο για την τοπική οικονομία όσο και για το αθλητικό τουριστικό προϊόν του νομού, ενώ ο πάροχος αυτής (ΠΟΤΑ Μεσσηνίας) ως ένας πόλος (τουριστικής) ανάπτυξης. Ακόμα, οι αθλητικοί τουρίστες παρουσιάζουν σε όλες τις εξεταζόμενες περιπτώσεις μεγαλύτερο πολλαπλασιαστή από τους αντίστοιχους αθλούμενους. Από τις δικτυώσεις που σχηματίζονται προκύπτει ότι έχει δημιουργηθεί ένα είδος άτυπου δικτύου στην κατηγορία του αθλητικού τουρισμού διοργανώσεων, και μεταξύ ορισμένων επιχειρήσεων και συγκεκριμένων αναπτυξιακών και κοινωνικών φορέων. Επίσης, ο νομός ικανοποιεί όλα τα κριτήρια για τη λειτουργία ενός ΤΤΠΣ, ωστόσο παρουσιάζει σε αυτά δυνατά και αδύνατα σημεία. Διαπιστώνεται, λοιπόν, ότι στην περιοχή μελέτης έχει διαμορφωθεί ένα διπλό πρότυπο τουριστικής ανάπτυξης όπου ο πόλος συνυπάρχει με ένα – μη ισχυρό – ΤΤΠΣ, λειτουργώντας, μάλιστα, ενισχυτικά προς το δεύτερο και αναπτύσσοντας οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις σε τοπικό επίπεδο. Συνάγεται, συνεπώς, ότι η ώθηση που μπορεί να δώσει μία μεγάλη επιχείρηση σε ένα τοπικό παραγωγικό σύστημα, και που συναντάται κυρίως σε μεταποιητικούς κλάδους, μπορεί να επεκταθεί και στο πεδίο του τουρισμού. Συστήνεται, επίσης, στο πρότυπο τουριστικής ανάπτυξης με θύλακες των Κοκκώση και Τσάρτα (2001) να προστεθεί και ο πόλος (ή πυρήνας) τουριστικής ανάπτυξης, καθώς ο θύλακας από μόνος του αποκλείει την ύπαρξη περιπτώσεων (τουριστικά χωριά, κλπ.) που λειτουργούν ως πόλοι ανάπτυξης και δημιουργούν παράλληλα σχέσεις με το τοπικό οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον. Στη διατριβή, ακόμα, εφαρμόζονται και προτείνονται κάποιες επεκτάσεις στη μεθοδολογία, όπως α) η χρήση κλίμακας σημαντικότητας στις τουριστικές δαπάνες, β) η επέκταση του μοντέλου για τη δυνατότητα λειτουργίας ΤΤΠΣ, και γ) μία εναλλακτική προσέγγιση για την εκτίμηση των δευτερογενών επιδράσεων. Τέλος, προτείνονται στους ενδιαφερόμενους φορείς παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην προσέλκυση ή προσέγγιση αθλητικών και αθλούμενων τουριστών, στην ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος και της απασχόλησης, στη δημιουργία αθλητικού τουριστικού δικτύου, και στο σχηματισμό τουριστικής συστάδας.