Το ΚΚΕ κατά την περίοδο 1939-1941: η παλιά κεντρική επιτροπή και η προσωρινή διοίκηση

Η παρούσα εργασία μελετά την πολιτική δράση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος (ΚΚΕ) κατά την περίοδο 1939–1941 που η χώρα τελούσε υπό το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Η εργασία αυτή αποτελείται από τρία μέρη.Το πρώτο μέρος μελετά την περίοδο 1936-1939. Η δικτατορία Μεταξά έθεσε ως προτεραιότητα τη δίωξη του ΚΚΕ το οποίο πέρασε στην παρανομία και παρόλες τις συλλήψεις συνέχισε την πολιτική του δράση, ενώ εξέδιδε τον παράνομο Ριζοσπάστη. Η Ασφάλεια μέχρι τα τέλη του 1939 εξάρθρωσε όλη την ηγεσία του ΚΚΕ. Η ανώτατη ηγεσία του ΚΚΕ και ο Γενικός Γραμματέας Νίκος Ζαχαριάδης φυλακίστηκαν στην Κέρκυρα σε απόλυτη απομόνωση, στελέχη και μέλη του ΚΚΕ στην Ακροναυπλία και πλήθος κομμουνιστών εξορίστηκαν σε νησιά του Αιγαίου πελάγους. Τα διωκτικά μέτρα του καθεστώτος σκοπό είχαν να απενεργοποιήσουν πολιτικά τα στελέχη του ΚΚΕ μέσω των δηλώσεων μετανοίας και περαιτέρω να εντάξουν στους μηχανισμούς της Ασφάλειας κάποια από αυτά.Προς τα τέλη του 1939 το επιτελείο του Υφυπουργείου Ασφαλείας συλλαμβάνει την ιδέα συγκρότησης μιας πλαστής καθοδήγησης του ΚΚΕ υπό την κηδεμονία της Ασφάλειας για να διαβρώσει την πραγματική καθοδήγηση, τη λεγόμενη Παλιά Κεντρική Επιτροπή (ΠΚΕ), και να διοχετεύσει στα μέλη του ΚΚΕ, ελεύθερα και κρατούμενα, τη γραμμή της κυβέρνησης Μεταξά για τον επερχόμενο πόλεμο.Το δεύτερο μέρος της εργασίας μελετά τη δράση των δύο καθοδηγήσεων του ΚΚΕ το 1940. Της ΠΚΕ και της Προσωρινής Διοίκησης (ΠΔ) του ΚΚΕ που συγκρότησε η Ασφάλεια στις αρχές του 1940. Οι δύο καθοδηγήσεις εκδίδουν δικό τους Ριζοσπάστη και έρχονται σε σφοδρή αντιπαράθεση κατηγορώντας η μια την άλλη ως «χαφιεδική». Ο Ζαχαριάδης την άνοιξη του 1940 συνδέεται με την ΠΔ, της οποίας αγνοούσε τον ρόλο, και συνεργάζεται μαζί της. Αρθρογραφεί στον Ριζοσπάστη της ΠΔ και εξαπολύειεπιθέσεις στην ΠΚΕ χαρακτηρίζοντάς την «χαφιεδική». Με την ΠΔ συνδέεται και η Ακροναυπλία και τη συστήνει ως τη γνήσια καθοδήγηση. Η σύγχυση στα μέλη και στελέχη του ΚΚΕ από τις δύο αντιμαχόμενες καθοδηγήσεις ήταν απόλυτη.Το τρίτο μέρος της εργασίας μελετά τη δράση των δύο καθοδηγήσεων του ΚΚΕ το 1941. Η ΠΔ έδρασε μέχρι την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς και η ΠΚΕ μέχρι τον Ιούλιο του 1941, όταν και παρέδωσε την καθοδήγηση στη Νέα Κεντρική Επιτροπή που συγκροτήθηκε από στελέχη του ΚΚΕ που δραπέτευσαν από τους τόπους εξορίας τους.Στην εργασία μελετάμε τις θέσεις των δύο καθοδηγήσεων για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο καθώς και τα γράμματα του Ζαχαριάδη. Και στα δύο πεδία οι θέσεις των καθοδηγήσεων ήταν αντιδιαμετρικά αντίθετες και η αντιπαράθεση μεταξύ τους οξύτατη. Η ΠΔ στο διάστημα δράσης της εξέδωσε 16 φύλλα Ριζοσπάστη, ενώ η ΠΚΕ 24. Από τα 16 φύλλα της ΠΔ σώζονται στα αρχεία των ΚΚΕ, ΑΣΚΙ και ΕΛΙΑ 7 φύλλα, ενώ από τα 24 φύλλα της ΠΚΕ σώζονται 16. Ένα σημαντικό μέρος της εργασίας αναλύει, σχολιάζει και συσχετίζει τα φύλλα αυτά ενταγμένα μέσα στο πολιτικό περιβάλλον της εποχής, διατρέχοντας την περίοδο από τα τέλη του 1939 μέχρι το καλοκαίρι του 1941.