Σχέσεις μετανάστευσης και ανάπτυξης στο πλαίσιο της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ με τις τρίτες μεσογειακές χώρες και στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας

Στα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα, παρατηρείται μια διαρκώς μεγαλύτερη αναγνώριση των δυνατοτήτων της μετανάστευσης, για την τόνωση της ανάπτυξης στις χώρες προέλευσης των μεταναστών. Το ζήτημα της μετανάστευσης και της ανάπτυξης έχει κερδίσει την προσοχή των οργανισμών, όπως τα Ηνωμένα Έθνη και η Ευρωπαϊκή Ένωση, των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, καθώς και άλλων διεθνών οργανισμών, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης. Κατά τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια αξιοσημείωτη αναγέννηση του ενδιαφέροντος για το ζήτημα της μετανάστευσης και της ανάπτυξης και από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τους μελετητές. Ειδικότερα, τα εμβάσματα και η αναπτυξιακή δράση της διασποράς, φαίνεται να είναι ένα θέμα που προκαλεί πρωτοφανή αισιοδοξία και ευφορία. Η αισιοδοξία αυτή ταιριάζει ιδανικά με την κυρίαρχη, στην ΕΕ, φιλελεύθερη αντίληψη για την ανάπτυξη, που θέτει το άτομο-μετανάστη υπεύθυνο για την ανάπτυξη της πατρίδας του. Σε αντίθεση με την ανωτέρω εξέλιξη γινόμαστε μάρτυρες της σταδιακής κυριαρχίας μιας αντίληψης στην ΕΕ, που θεωρεί τη μετανάστευση «απειλή» για την εθνική ταυτότητα και την δημόσια τάξη και που έχει ως αποτέλεσμα μια όλο και λιγότερο «ανοιχτή», όλο και πιο επιλεκτική ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική. Μια πολιτική, στην οποία η έμφαση δίνεται περισσότερο στην παράνομη μετανάστευση, παρά στην διασύνδεση της μετανάστευσης με την ανάπτυξη και στην διευκόλυνση και απελευθέρωση της κινητικότητας. Η εργασία αυτή αποτελεί μια προσπάθεια καταγραφής του αποτελέσματος αυτής της σύγκρουσης στις σχέσεις της ΕΕ με τις γειτονικές της χώρες στη Ν. Μεσόγειο, υπό το πρίσμα μάλιστα των τελευταίων τραγικών εξελίξεων στην πολύπαθη γειτονιά μας. Στην ανάλυση που ακολουθεί, αρχικά θα αποσαφηνιστούν κάποιες βασικές έννοιες και θα προσδιοριστεί το πεδίο της εργασίας, ενώ θα γίνει, επίσης, αναφορά στις βασικές αιτίες της διεθνούς μετανάστευσης. Στο 2ο κεφάλαιο θα αναλυθούν συνοπτικά, οι σημαντικότεροι τρόποι με τους οποίους μπορεί η μετανάστευση να επιδράσει θετικά στην ανάπτυξη των χωρών προέλευσης. Στο 3ο κεφάλαιο θα γίνει μια σύντομη αναφορά στη μορφή που έχει λάβει η διακυβέρνηση της μετανάστευσης σε διεθνές επίπεδο, για να διαπιστωθούν τα βασικά χαρακτηριστικά της, καθώς και οι αρχές που έχουν σταδιακά προκύψει. Στο 4ο κεφάλαιο θα εστιάσουμε στην ουσία της εργασίας μας, που είναι η διακυβέρνηση της μετανάστευσης σε επίπεδο ΕΕ. Θα περιγραφούν τα σημαντικότερα ορόσημα στην εξέλιξη της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής και συγκεκριμένα, στη διακυβέρνηση της εξωτερικής διάστασης της μετανάστευσης, όπως έχει εξελιχθεί από το Συμβούλιο του Τάμπερε μέχρι και την Σφαιρική Προσέγγιση της Μετανάστευσης και τις Εταιρικές Σχέσεις Κινητικότητας. Στο 5ο και 6ο κεφάλαιο θα περιγραφεί, αφενός το πώς ενσωματώνεται η μετανάστευση στην πολιτική γειτονίας της Ένωσης με τις τρίτες μεσογειακές χώρες, αφετέρου το πως προσεγγίζεται στον γενικότερο περιφερειακό διάλογο με τις χώρες της Αφρικής και θα διερευνηθεί η προστιθέμενη αξία της περιφερειακής συνεργασίας. Στο 7ο κεφάλαιο θα ελέγξουμε τα συμπεράσματά μας, αναλύοντας τις πραγματικές δράσεις και τα έργα που έχουν χρηματοδοτηθεί από τα διάφορα χρηματοδοτικά εργαλεία, στο πλαίσιο της συνεργασίας της ΕΕ με τις χώρες τις Ν. Μεσογείου, καθώς και στο πλαίσιο της συνεργασίας με τους διεθνείς οργανισμούς. Στο 8Ο κεφάλαιο θα αναλυθούν οι λόγοι για τους οποίους παρατηρούμε αυτή τη σύγκρουση στην διακυβέρνηση της μετανάστευσης στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Δηλαδή, τη σύγκρουση μεταξύ μιας ανοιχτής και φιλελεύθερης μεταναστευτικής πολιτικής που θα στηρίζει την ανάπτυξη των τρίτων χωρών, σε αντιδιαστολή με την ασφάλεια. Τέλος, θα ολοκληρώσουμε την εργασία, περιγράφοντας τις τελευταίες εξελίξεις στον χώρο της μεταναστευτικής πολιτικής στην ΕΕ, τα συμπεράσματα μας, καθώς και τις ελπίδες μας για το μέλλον.