Ο ρόλος των πολιτιστικών προγραμμάτων των μουσείων στην ενσωμάτωση των προσφύγων: αναζητώντας καλές πρακτικές

Οι βίαιες συγκρούσεις και οι κοινωνικές αναταραχές στη Μέση Ανατολή, την Κεντρική Ασία και την Αφρική έχουν οδηγήσει σε αυξημένες ροές ανθρώπων προς την Ευρώπη από το 2011. Το πολυδιάστατο ζήτημα της προσφυγικής κρίσης χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ολιστικά με έμφαση στην αποτελεσματική και ουσιαστική ενσωμάτωση των προσφύγων στις δυτικές κοινωνίες. Η νέα κοινωνική πραγματικότητα απαιτεί αφενός την ενδυνάμωση των ευάλωτων αυτών ομάδων αφετέρου την ευαισθητοποίηση των πολιτών αποβλέποντας στη δημιουργία συνεκτικών κοινωνιών. Στην παρούσα εργασία επιχειρείται η διερεύνηση του ρόλου που δύναται να διαδραματίσει το σύγχρονο μουσείο στην ενσωμάτωση των νεοεισερχόμενων προσφύγων στην κοινωνία υποδοχής σε θεωρητικό αλλά και πρακτικό επίπεδο. Καθώς δε, σημαντικό εργαλείο στην επίτευξη του ως άνω στόχου αποδεικνύονται τα πολιτιστικά προγράμματα για τους πρόσφυγες, επιχειρείται η χαρτογράφηση παραδειγμάτων καλής πρακτικής και η μελέτη επιλεγμένων δράσεων σε κράτη της Ευρώπης, με ειδικότερη έμφαση στην Ελλάδα και τη Γερμανία ως κατεξοχήν χωρών υποδοχής και προορισμού προσφύγων αντίστοιχα. Η έρευνα στηρίχθηκε σε βιβλιογραφική επισκόπηση καθώς επίσης και στην εμπειρική μελέτη περίπτωσης του προγράμματος “Multaka: Museum as Meeting Point” στο Βερολίνο. Από τις επιμέρους προσεγγίσεις, διαφάνηκαν τα πολλαπλά οφέλη από τη συμμετοχή των προσφύγων σε προγράμματα τέχνης, με κυριότερα αφενός την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, τον περιορισμό των στερεοτύπων και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, αφετέρου τη βελτίωση της ψυχικής υγείας και της ευημερίας των προσφύγων, την κοινωνική δικτύωσή τους, αλλά και την ανάπτυξη προσωπικών ικανοτήτων όπως η βελτίωση των γλωσσικών δεξιοτήτων τους. Σκοπός της παρούσας εργασίας και προσδοκώμενο αποτέλεσμα της ειδικότερης εστίασης στη χαρτογράφηση καλών πρακτικών είναι ο εντοπισμός των ειδικότερων παραγόντων που συμβάλλουν στην ανάπτυξη αποτελεσματικών πολιτιστικών δράσεων με πρόσφυγες, καθώς και των προκλήσεων που συνεπάγονται αυτές, έτσι ώστε να λειτουργήσει η έρευνα ως εργαλείο για τους επαγγελματίες και τους ενδιαφερόμενους φορείς που δραστηριοποιούνται στο πεδίο.