Τα βασανιστήρια ως έγκλημα πολέμου και έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, μέσα από το Διεθνές Δίκαιο και τη δράση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου: η περίπτωση του Αφγανιστάν

Η παρούσα εργασία αποτελεί μια προσέγγιση της συνεχιζόμενης έως σήμερα πρακτικής των βασανιστηρίων, ως διεθνές έγκλημα και συγκεκριμένα ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και έγκλημα πολέμου και της προσπάθειας που καταβάλλεται σε διεθνές επίπεδο και ιδίως σε επίπεδο διεθνούς δικαιοσύνης, περιφερειακά και οικουμενικά, για την αντιμετώπιση και πρόληψής της. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η αποτύπωση της προσπάθειας αυτής σε διεθνή κείμενα, δεσμευτικά και μη και η πρόοδος από την καθολική απαγόρευση προς την καθολική εξάλειψη, ιδίως μέσα από τη Σύμβαση Κατά των Βασανιστηρίων των Ηνωμένων Εθνών και το Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, καθώς και η βαθμιαία διεθνής ποινικοποίηση, η εφαρμογή των απαγορεύσεων μέσα από δικαστικές αποφάσεις, η απόδοση ευθυνών, η τιμωρία και επιβολή ποινών. Στην πορεία αυτή, από τις Δίκες της Νυρεμβέργης, τα ad hoc Διεθνή Ποινικά Δικαστήρια της Γιουγκοσλαβίας και της Ρουάντα, έως τη σημαντική δράση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου από τη θέση του Καταστατικού του σε ισχύ, το 2002, έχει καταγραφεί σημαντική πρόοδος. Ωστόσο, βασανιστήρια εξακολουθούν να γίνονται, ιδίως μετά το σημείο καμπής της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001, οπότε και η ανάγκη πρόληψης, αντιμετώπισης και καταπολέμησης του εφιάλτη της τρομοκρατίας, χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά, ως πρόσχημα για την εφαρμογή τέτοιων πρακτικών, για την αναζήτηση ενόχων και την προστασία των πληθυσμών. Έτσι στο δεύτερο μέρος παρακολουθούμε τη δραστηριοποίηση της Εισαγγελέως του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, Fatu Bensunda, στη διαρκή μάχη που διεξάγεται μεταξύ πολιτικής και δικαιοσύνης, με ιδιαίτερη αναφορά στην εξέλιξη του αιτήματός της το 2017 για την έναρξη έρευνας για πιθανή διάπραξη εγκλημάτων πολέμου στο Αφγανιστάν, από ένοπλες μη κρατικές ομάδες, κρατικές δυνάμεις και Αμερικανούς στρατιώτες. Την απογοήτευση που προκάλεσε η απόρριψη του αιτήματος από το Τμήμα του Δικαστηρίου το 2019, ήρθαν να ανατρέψουν οι νέες εξελίξεις το Μάρτιο του 2020, όταν το Τμήμα Εφέσεων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου με μια ιστορική απόφαση έδωσε στην Εισαγγελέα την έγκριση για την έναρξη της έρευνας για εγκλήματα που ενδεχομένως διαπράχθηκαν από το 2002 και μετά.