Οθωμανική διπλωματία-Τουρκική διπλωματία: συνέχεια και αλλαγή

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ένα πολύπλοκο μωσαϊκό πολιτισμών με αποτέλεσμα η διπλωματία της να είναι εξίσου πολύπλευρη. Κύριο χαρακτηριστικό της ήταν η πραγματιστική προσέγγισή με συνδυασμό χρήσης της στρατιωτικής ισχύος, στρατηγικών συμμαχιών και πολιτισμικής διπλωματίας. Ο 19ος αι. αποτέλεσε περίοδο σημαντικών προκλήσεων καθώς η Αυτοκρατορία, ως «Μέγας Ασθενής», έπρεπε να αντιμετωπίσει εσωτερικές διαμάχες και εξωτερικές πιέσεις Ευρωπαϊκών Δυνάμεων που ανταγωνίζονταν για τα εδάφη της. Οι μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ είχαν ως στόχο τον εκσυγχρονισμό, συμπεριλαμβανομένων των διπλωματικών δομών και πρακτικών της εξωτερικής πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό συστάθηκε, για πρώτη φορά, ξεχωριστό Υπουργείο Εξωτερικών και υιοθετήθηκε η «νέα οθωμανική διπλωματία» με χαρακτηριστικά τη σύναψη συμμαχιών και την προώθηση των αρχών της αμοιβαιότητας, της εδαφικής κυριαρχίας και της μη ανάμειξης στις εσωτερικές υποθέσεις. Το τέλος του Α\' Παγκοσμίου Πολέμου σηματοδότησε το επόμενο σημείο καμπής για την οθωμανική διπλωματία, καθώς η Αυτοκρατορία διαλύθηκε και έδωσε τη θέση της στην Τουρκική Δημοκρατία. Παρά τις προσπάθειες των πρώτων κυβερνήσεων να αποβάλλουν την οθωμανική αντίληψη, ορισμένες συνέχειες παρέμειναν. Παρόλα αυτά, ο Μουσταφά Κεμάλ αναμόρφωσε την τουρκική διπλωματία, τόσο σε σχέση με τις γραφειοκρατικές δομές όσο και ως δομικό στρατηγικό προσανατολισμό, φέρνοντας την πιο κοντά στα δυτικά πρότυπα. Η αναμόρφωση αυτή θα διαρκέσει για τις επόμενες πολλές δεκαετίες και θα συνεχίσει να επηρεάζει την τουρκική εξωτερική πολιτική μέχρι σήμερα. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα και κυρίως του Ψυχρού Πολέμου, η τουρκική διπλωματία προώθησε τη συμμετοχή σε συμμαχίες (ΝΑΤΟ) διατηρώντας παράλληλα δεσμούς με τους γείτονές της στη Μέση Ανατολή. Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου έφερε την αρχή μιας νέας εποχής, που χαρακτηρίσθηκε από μεγαλύτερη περιφερειακή εμπλοκή και τάση για πιο διεκδικητικό ρόλο στις διεθνείς υποθέσεις. Για το λόγο αυτό υιοθετούνται νέα διπλωματικά εργαλεία. Ο 21ος αι, ανέδειξε τον Ερντογάν, ο οποίος έφερε μια πιο δυναμική και μερικές φορές αμφιλεγόμενη προσέγγιση στην εξωτερική πολιτική. Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), τα διπλωματικά εργαλεία πολλαπλασιάζονται, οργανώνονται και συντονίζονται κεντρικά, ενώ η τουρκική διπλωματία υιοθετεί έναν δραστήριο διπλωματικό ακτιβισμό, καταφέρνοντας να αναβαθμίσει την εικόνα της. Μέσα από αυτό το περιβάλλον αναδεικνύεται ο «παράγοντας» Ερντογάν ως μια νέα παράμετρος προσωπικής (ερντογανικής) διπλωματίας. Η τουρκική εξωτερική πολιτική καθίσταται πιο δυναμική, αναθεωρητική, ενεργητική και στρατιωτικοποιείται σε μεγάλο βαθμό. Παρά το ότι η μετάβαση στη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Τουρκική Δημοκρατία επέφερε σημαντικές αλλαγές, βασικά στοιχεία της οθωμανικής διπλωματίας, όπως ο πραγματισμός και η προσαρμοστικότητα, συνέχισαν να επηρεάζουν την τουρκική εξωτερική πολιτική. Η κατανόηση των αλλαγών και των συνεχειών στην εξέλιξη της οθωμανικής - τουρκικής διπλωματίας είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση του ρόλου της Τουρκίας στη σύγχρονη παγκόσμια σκηνή. Σκοπός της παρούσης διπλωματικής εργασίας είναι αρχικά η καταγραφή και περιγραφή των επιμέρους στοιχείων και χαρακτηριστικών της οθωμανικής και μετέπειτα τουρκικής διπλωματίας καθώς και ο εντοπισμός των ιδιαίτερων σημείων του ιδεολογικού κορμού, της γραφειοκρατικής δομής αλλά των χρησιμοποιούμενων κάθε φορά «εργαλείων». Εν συνεχεία, μέσω της συγκριτικής ιστορικής ανάλυσης θα απαντήσουμε στο ερώτημα σχετικά με τις συνέχειες και τις αλλαγές της, αλλά και σχετικά με τους λόγους που οδήγησαν σε αυτές.