Η διαδικασία ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων: εφαρμοστικές διατάξεις των άρθρων 107-109 ΣΛΕΕ

Αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας αποτελεί η διαδικασία ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων υπό το πρίσμα του ενωσιακού δικαίου, όπως αυτή καθορίζεται από τις εφαρμοστικές διατάξεις των άρθρων 107 - 109 ΣΛΕΕ. Αφορμή για την εκπόνηση της συγκεκριμένης μελέτης στάθηκε η επιθυμία μου να θέσω σε ευρύτερη βάση τους επιμέρους νομικούς προβληματισμούς και τις προεκτάσεις που γεννά το επίκαιρο θέμα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων στη σύγχρονη πραγματικότητα, αναδεικνύοντας την ιδιαίτερη σημασία του, ως αναγκαίο μέσο διασφάλισης του γνήσιου ανταγωνισμού και του ελεύθερου εμπορίου. Προκειμένου να γίνει ομαλότερη η μετάβαση στο κύριο σώμα της μελέτης, στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας γίνεται μια προσπάθεια συνοπτικής προσέγγισης του θεσμικού αλλά και νομοθετικού πλαισίου που διέπει την πολιτική των κρατικών ενισχύσεων. Ειδικότερα, μετά την παρουσίαση της θεσμικής εξέλιξης της πρακτικής των κρατικών ενισχύσεων, επιχειρείται η εννοιολογική οριοθέτηση της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης, εν απουσία ενός συγκεκριμένου και ρητού νομοθετικού ορισμού από τις ενωσιακές διατάξεις. Κατόπιν, ακολουθεί η ανάλυση και αξιολόγηση των επιμέρους στοιχείων που συνθέτουν το ερμηνευτικό πεδίο της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης, και αποτελούν συγχρόνως τις προϋποθέσεις εφαρμογής του γενικού απαγορευτικού κανόνα που θεσπίζει το άρθρο 107 παρ. 1 ΣΛΕΕ. Η ανίχνευση των τυπολογικών χαρακτηριστικών της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης έχει σημασία για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής των υπό εξέταση άρθρων 107 -109 ΣΛΕΕ. Στο τέλος του παρόντος κεφαλαίου, παρατίθενται επιγραμματικά οι ειδικές εξαιρέσεις που αποκλίνουν από τον απαγορευτική αρχή του ασυμβιβάστου των κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά, επιτρέποντας την χορήγηση, υπό προϋποθέσεις, ορισμένων κατηγοριών κρατικών ενισχύσεων, με ευεργετικά αποτελέσματα στο σύνολο της Ένωσης. Το δεύτερο κεφάλαιο της μελέτης, πραγματεύεται την διαδικασία ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, τις προεκτάσεις και τις γενικότερες προβληματικές που δημιουργούνται γύρω από το θέμα. Στο πλαίσιο αυτό, διαγράφεται η ιδιαίτερη σχέση αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης της εθνικής και της ενωσιακής έννομης τάξης. Ιδιαίτερα επιχειρείται η σκιαγράφηση του κοµβικού ρόλου που διαδραματίζει ο εθνικός δικαστής, σε συμπλήρωση της δεσπόζουσας θέσης που κατέχει η Επιτροπή στο σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, ως το καθ' ύλην ενωσιακό αρμόδιο όργανο για την αξιολόγηση της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων. Αφού προηγηθεί ένας αναγκαίος τυπολογικός διαχωρισμός των δημοσίων ενισχύσεων, στο επίκεντρο του παρόντος κεφαλαίου τίθεται η ανάλυση των κανόνων που συνθέτουν το νομικό πλαίσιο του καθεστώτος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων και διαμορφώνουν την διαδικασία χορήγησης τους. Συγκεκριμένα, σε ένα πρώτο στάδιο η μελέτη εστιάζεται στο άρθρο 108 της Συνθήκης το οποίο καθιερώνει έναν αυστηρό μηχανισμό ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, και στο συμπληρωματικό αυτού Διαδικαστικό Κανονισμό 659/1999 του Συμβουλίου. Ο εν λόγω κανονισμός, προσεγγίζεται από την σκοπιά των νέων εκσυγχρονιστικών διατάξεων που εισήγαγε ο πρόσφατος τροποποιητικός κανονισμός 734/2013 του Συμβουλίου, με σκοπό την κωδικοποίηση και απλούστευση του γενικότερου νομικού πλαισίου της διαδικασίας ελέγχου και την επαύξηση της νομικής εγκυρότητας και διαφάνειας των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων της Επιτροπής. Σε ένα δεύτερο στάδιο, διερευνάται η εξέλιξη της διαδικασίας ανάκτησης, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από τις κανονιστικές επιταγές της Συνθήκης αλλά και τις νομολογιακές κατευθύνσεις των ενωσιακών Δικαστηρίων στα πλαίσια της ενωσιακής έννομης τάξης. Στο τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας, γίνεται μια σύντομη παρουσίαση των σημαντικότερων υποθέσεων ελληνικού ενδιαφέροντος που βρίσκονται σε εξέλιξη τα τελευταία έτη, προκειμένου να αναδειχθούν η πρακτική εφαρμογή των ενωσιακών διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων στην Ελλάδα και ο βαθμός συμμόρφωσης της χώρας μας στις επιταγές του ενωσιακού δικαίου.