Κοινωνικές αναπαραστάσεις Ελλήνων χρηστών του Facebook για την αντί-επιστήμη: η μετάδοση των θεωριών συνωμοσίας ως φημών

Η ανάδυση της αντί-επιστήμης είναι ένα φαινόμενο που έχει οξυνθεί τα τελευταία χρόνια και η έκταση που λαμβάνουν τέτοιου είδους αφηγήματα στο διαδίκτυο είναι πρωτοφανής. Το θέμα της παρούσας εργασίας είναι οι κοινωνικές αναπαραστάσεις των Ελλήνων χρηστών του Facebook για τις αντί-επιστημονικές θεωρίες συνωμοσίας, ενώ σε δεύτερο χρόνο εξετάζεται εάν η μετάδοση τέτοιου είδους αφηγημάτων ακολουθεί τη διαδικασία που είχαν περιγράψει οι Allport και Postman (1947) για τη μετάδοση των φημών. Για τη διερεύνηση των κοινωνικών αναπαραστάσεων συγκεντρώθηκε ένα σύνολο εκατό δημόσιων άρθρων και αναρτήσεων που αφορούν ζητήματα κριτικής και αμφισβήτησης πέντε τομέων της σύγχρονης επιστήμης (ιατρική, τεχνολογία, διατροφολογία, φυσικά φαινόμενα, αστρονομία), από δέκα σελίδες με μεγάλο αριθμό ακολούθων στην πλατφόρμα του Facebook. Η ανάλυση των άρθρων και των σχολίων πραγματοποιήθηκε μέσω του ανοιχτού λογισμικού IRAMUTEQ και απέδωσε ορισμένα μοτίβα, κοινωνικές αναπαραστάσεις και όψεις άρρητων θεωριών. Η ανάλυση ανέδειξε τρεις άξονες πάνω στους οποίους χτίζεται ουσιαστικά μία θεωρία συνωμοσίας: την επιβουλή την μυστικότητα και την εμπρόθετη δράση. Στη δεύτερη φάση του ερευνητικού σχεδιασμού διενεργήθηκε ένα πείραμα σειριακής αναπαραγωγής κειμένου, προκειμένου να μελετηθεί εάν ο συνωμοσιολογικός λόγος μεταδίδεται με τους ίδιους τρόπους που μεταδίδονται οι φήμες, αλλά και κατά πόσο παραμένουν οι τρεις άξονες από την αρχή μέχρι και τέλος της διαδικασίας. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι θεωρίες συνωμοσίας μεταδίδονται με τη μορφή φημών και η πλειοψηφία των υποκειμένων αναπαρήγαγε τις θεματικές που είχαν οριστεί.