Οικονομία και εγκληματικότητα: η σχέση μεταξύ των οικονομικών συνθηκών και των εγκλημάτων κατά της περιουσίας στην Ελλάδα την περίοδο 1999-2009

Η παρούσα διατριβή έχει ως βασικό σκοπό την διερεύνηση της σχέσης των οικονομικών συνθηκών και των εγκλημάτων κατά της περιουσίας στην Ελλάδα μεταξύ των ετών 1999-2009. Για την αποφυγή μιας μονοσήμαντης προσέγγισης του θέματος η έρευνα διαχωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος εξετάζει την σχέση των οικονομικών συνθηκών, με τα διαπραχθέντα αδικήματα κατά της περιουσίας (αστυνομική στατιστική) και των υποκατηγοριών τους (κατά, της ιδιοκτησίας και των περιουσιακών δικαιωμάτων) και στο δεύτερο μέρος την σχέση των οικονομικών συνθηκών με τους καταδικασθέντες για τα εγκλήματα αυτά (δικαστική στατιστική). Οι οικονομικές συνθήκες της χώρας αποτυπώνονται μέσω τριών ευρύτερων οικονομικών δεικτών: AΕΠ κατά κεφαλή, Ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ, Ανεργία και από έναν πιο στενό οικονομική δείκτη, της Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης. Ειδικότερα, ερευνούμε τη σχέση μεταξύ των εγκλημάτων κατά της περιουσίας και των υποκατηγοριών τους με τις ανωτέρω ανεξάρτητες μεταβλητές, χρησιμοποιώντας περιγραφική και επαγωγική στατιστική με υποδείγματα διμεταβλητής και πολυμεταβλητής γραμμικής ανάλυσης παλινδρόμησης, εφαρμόζοντας τόσο σύγχρονα στατιστικά υποδείγματα όσο και υποδείγματα με χρονική καθυστέρηση ενός έτους των οικονομικών μεταβλητών. Στο πρώτο μέρος της έρευνας (αστυνομική στατιστική) προέκυψε ότι ο ισχυρότερος από τους παράγοντες που εξετάστηκαν, για την επίδρασή τους στο σύνολο των διαπραχθέντων εγκλημάτων κατά της περιουσίας, είναι ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ, το ίδιο έτος με τα εγκλήματα αυτά και η σχέση τους είναι αντιστρόφως ανάλογη: αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των εγκλημάτων κατά της περιουσίας και αντιστρόφως, η μείωση του να τα αυξήσει. Δεν επαληθεύτηκε η υπόθεση του κινήτρου για την διάπραξη εγκλημάτων κατά της περιουσίας, λόγω της ανεργίας. Αντίθετα, επαληθεύτηκε η υπόθεση της μείωσης των ευκαιριών (π.χ. ελκυστικών στόχων και αγαθών) και της αύξησης της «επιτήρησης» των σπιτιών, που μπορεί να επιφέρει η αύξηση των ανέργων. Το κατά κεφαλή ΑΕΠ έδειξε σημαντικές επιδράσεις της ευκαιρίας στα εγκλήματα κατά της περιουσίας, λειτουργώντας έτσι ως δείκτης παράνομων και όχι νόμιμων εισοδηματικών δυνατοτήτων. Ενώ η επίδραση του δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης που προέκυψε αρχικά στις διμεταβλητές συσχετίσεις δεν επικράτησε σε κανένα πολυμεταβλητό υπόδειγμα, καθώς εξουδετερώθηκε από την επίδραση των υπολοίπων μεταβλητών. Στο δεύτερο μέρος της έρευνας η ανάλυση έδειξε ότι ο ισχυρότερος από τους παράγοντες που εξετάστηκαν, για την πλειονότητα των καταδικασθέντων για εγκλήματα κατά της περιουσίας, είναι μεν ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ, αλλά παρουσίασε έμμεση ανάλογη σχέση: αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης το ίδιο έτος με τις καταδίκες, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των καταδικασθέντων για εγκλήματα κατά της περιουσίας και αντιστρόφως η μείωσή του να τους μειώσει. Επίσης, προέκυψε ότι και η ανεργία παρουσιάζει έμμεση ανάλογη σχέση με τους καταδικασθέντες επαληθεύοντας, έτσι, παλαιότερους ισχυρισμούς για την θετική σχέση της με τους μηχανισμούς της ποινικής καταστολής. Ωστόσο, στην περίπτωση των ληστειών προέκυψε άμεση και αντιστρόφως ανάλογη καθυστερημένη επίδραση του δείκτη της καταναλωτικής εμπιστοσύνης. Ενώ, το κατά κεφαλή ΑΕΠ διατήρησε στα πολυμεταβλητά μοντέλα ανάλυσης αντιστρόφως ανάλογη και κυρίως άμεση σχέση, μόνο με το σύνολο των καταδικασθέντων για εγκλήματα κατά των περιουσιακών δικαιωμάτων. \r\n Επιπροσθέτως, προέκυψε αντίθετα από την κοινή επικρατούσα άποψη, υποτονική επίδραση των δημογραφικών παραγόντων (νέων και μεταναστών) και των αποτρεπτικών (αστυνομικών και εγκλείστων καταδίκων) στα εγκλήματα κατά της περιουσίας και στους καταδικασθέντες για αυτά.Τέλος, η ανάλυσή μας έδειξε ότι η χρήση διαφορετικών οικονομικών και εγκληματολογικών δεικτών, καθώς και τα δομικά στοιχεία των εγκλημάτων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξήγηση της σχέσης μεταξύ οικονομίας και εγκλήματος. Οι ερμηνείες για τα ανωτέρω ευρήματα και τα ζητήματα τα οποία προέκυψαν από την εν λόγω ανάλυση συζητήθηκαν πλήρως.