Κοινωνική αναπαράσταση της παγκοσμιοποίησης, ταυτότητες και διαμόρφωση πεποιθήσεων για τις κοινωνικές διεκδικήσεις

Με βάση τη θεωρητική προσέγγιση των κοινωνικών αναπαραστάσεων (Moscovici, 1961/76), η παρούσα εργασία μελέτησε εμπειρικά την κοινωνική αναπαράσταση (ΚΑ) της παγκοσμιοποίησης. Ο πρώτος άξονας των ερευνών ήταν η ΚΑ της παγκοσμιοποίησης ως αναπαράσταση ενός κοινωνικά σημαντικού φαινομένου, που διαμορφώνεται στον κοινό νου με βάση τον επιστημονικό λόγο γύρω από αυτό, και επικεντρώνεται στις αντιλήψεις των ατόμων για τις κοινωνικές τους υπαγωγές καθώς και στις πρότερες ιδεολογικές τους πεποιθήσεις. Ο δεύτερος άξονας ήταν η ΚΑ της παγκοσμιοποίησης ως ευρύτερο ιδεολογικό πλαίσιο, που καθώς ορίζει τις σημαντικές συλλογικότητες στη σύγχρονη κοινωνία και τις σχέσεις μεταξύ τους, συνδέει τις συλλογικές ταυτότητες των ατόμων με διαφορετικά προτάγματα για δράση. Τα ερευνητικά αυτά ερωτήματα εξετάστηκαν σε πέντε διαφορετικά δείγματα φοιτητών και εργαζομένων, με ποσοτική μεθοδολογία συσχετιστικού τύπου. Όπως έδειξαν τα ευρήματα των ερευνών, η ΚΑ της παγκοσμιοποίησης οργανώθηκε γύρω από τρεις αρχές, την ‘παγκοσμιοκεντρική’, η οποία συνδέεται με θετική αντίληψη του φαινομένου που το συνδέει με την παραγωγικότητα και τον εκσυγχρονισμό της αγοράς εργασίας, την ‘διεθνιστική’, που αντιλαμβάνεται το φαινόμενο αρνητικά ως παγκόσμια κυριάρχηση, και τη ‘μετασχηματιστική’, που βλέπει την παγκοσμιοποίηση σαν ευκαιρία για παγκόσμια συνεργασία. Η ‘παγκοσμιοκεντρική’ και ‘μετασχηματιστική’ αναπαράσταση συνδέθηκαν με υψηλότερο αντιληπτό οικονομικό επίπεδο, και η σχέση αυτή διαμεσολαβήθηκε από δεξιότερη πολιτική ταυτότητα, ενώ η ‘διεθνιστική’ συνδέθηκε με χαμηλότερο αντιληπτό οικονομικό επίπεδο, και η σχέση αυτή διαμεσολαβήθηκε από αριστερότερη πολιτική ταυτότητα. Ως προς τις ιδεολογικές πεποιθήσεις επικέντρωσης, ο ‘παγκοσμιοκεντρισμός’ προβλεπόταν από την αντίληψη του ρόλου του κράτους ως οικονομικού συντονιστή, από τον πολιτισμό ως βασική πηγή σύγκρουσης σήμερα και από την ιδεολογία της δίκαιης αγοράς. Ο ‘διεθνισμός’ προβλεπόταν από την οικονομία ως βασική πηγή σύγκρουσης και από την προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος, ενώ ο ‘μετασχηματισμός’ προβλεπόταν από τον αναδιανεμητικό ρόλο του κράτους και την ιδεολογία της δίκαιης αγοράς. Ως προς το δεύτερο άξονα των ερευνών, υποθέσαμε ότι η ‘διεθνιστική’ ΚΑ της παγκοσμιοποίησης θα συνδέει τη συλλογική ταυτότητα των ατόμων με την πρόθεση να αγωνιστούν για αιτήματα αναδιανομής και να υιοθετήσουν συλλογικές μορφές δράσης που απευθύνονται στο κράτος, ενώ η ‘παγκοσμιοκεντρική’ και η ‘μετασχηματιστική’ θα συνδέει την ίδια ταυτότητα με την πρόθεση των ατόμων να αγωνιστούν για αιτήματα ταυτότητας και οικουμενικά, και να υιοθετήσουν ατομικές ή/και συλλογικές μορφές δράσης που δεν απευθύνονται απαραίτητα στο κράτος. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η συλλογική ταυτότητα προέβλεπε την πρόθεση για υιοθέτηση ατομικών μορφών δράσης, όταν συνδέθηκε με τη ‘μετασχηματιστική’ και ‘παγκοσμιοκεντρική’ αναπαράσταση. Επίσης, η συλλογική ταυτότητα προέβλεπε την πρόθεση για υιοθέτηση κοινωνικών αιτημάτων όταν συνδέθηκε με τη ‘διεθνιστική’ αναπαράσταση, όταν όμως οι συμμετέχοντες προτίθεντο να υιοθετήσουν ατομικούς και όχι συλλογικούς τρόπους δράσης. Φαίνεται ότι η ΚΑ της παγκοσμιοποίησης, ως ιδεολογικό πλαίσιο, προσδίδει στη συλλογική ταυτότητα προτάγματα για δράση, στο βαθμό που δεν προτιμώνται συλλογικές και οργανωμένες μορφές συμμετοχής.