"Η παγίδα του Θουκυδίδη και η γεωπολιτική του 21ου αιώνα"

Πριν από περίπου 2.400 χρόνια ο Αθηναίος Ιστορικός Θουκυδίδης (460-395 ή 398 π.Χ.) έγραψε την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου. Το έργο του διατηρεί τη διαχρονική του δύναμη και αποτελεί βοήθημα στη μελέτη και κατανόηση της παγκόσμιας ιστορίας και των διεθνών σχέσεων στη σύγχρονη πολιτική σκηνή. Ο Θουκυδίδης θεωρείται ο θεμελιωτής του πολιτικού ρεαλισμού. Στο 1ο κεφάλαιο αναλύεται η αξία του έργου του Θουκυδίδη, που είναι η «Βίβλος» των ρεαλιστών, αναδεικνύοντας όλες τις αρχές του πολιτικού ρεαλισμού. Στο Κεφάλαιο 2 παρουσιάζεται το δίλημμα ασφαλείας του Θουκυδίδη όπως αναλύεται στο έργο του μέσα από τη σύγκρουση μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης. Ο Αμερικανός καθηγητής Gra-ham Allison χρησιμοποίησε τον όρο «Παγίδα του Θουκυδίδη» για να δείξει τη διορατικότητά του και να επισημάνει τον κίνδυνο που προκύπτει όταν οι αναδυόμενες δυνάμεις προσπαθούν να εκτοπίσουν τις μέχρι τώρα αήττητες δυνάμεις. Από τότε μέχρι τον 21ο αιώνα, ακολούθησαν και άλλες περιπτώσεις αντιπαράθεσης όπου μια αναδυόμενη δύναμη αμφισβητεί την κυρίαρχη δύναμη. Μερικά από αυτά οδήγησαν στον πόλεμο ή στο χείλος του πολέμου. Το Κεφάλαιο 3 πραγματεύεται δύο από αυτά, τη σύγκρουση των ΗΠΑ με την Ιαπωνία και την κουβανική πυραυλική κρίση. Το Κεφάλαιο 4 περιγράφει τις αλλαγές που παρατηρήθηκαν κατά τον 21ο αιώνα στους διάφορους παράγοντες ισχύος των διεθνών παραγόντων, οικονομικούς, δημογραφικούς, τεχνολογικούς και στρατιωτικούς. Το Κεφάλαιο 5 εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο όλες αυτές οι εξελίξεις δημιουργούν νέα γεωπολιτικά δεδομένα, νέους τομείς δράσης και τομείς ανταγωνισμού στον 21ο αιώνα. Στο Κεφάλαιο 6 παρουσιάζεται αρχικά η αξιολόγηση της μορφής του διεθνούς συστήματος του 21ου αιώνα, σύμφωνα με την οποία θα διατηρήσει τα χαρακτηριστικά του. Η αναρχία θα συνεχίσει να υπάρχει. Τα κράτη θα συνεχίσουν να είναι οι κύριοι παράγοντες. Οι δυνατοί ηθοποιοί θα διατηρήσουν μια θετική στάση και ικανότητα. Η δυσκολία αναγνώρισης των εθνικών προθέσεων από άλλα κράτη θα παραμείνει. Τέλος, η επιβίωση θα διατηρήσει ηγετική θέση στη στοχοποίηση των μεγάλων δυνάμεων. Άρα ο ρεαλισμός θα συνεχίσει να είναι η καταλληλότερη θεωρία για την ερμηνεία των διεθνών σχέσεων. Συμπερασματικά, ο κόσμος στον 21ο αιώνα αντιμετωπίζει μια νέα εποχή όπου αναδύονται νέα κέντρα εξουσίας, νέες συμμαχίες και νέοι ανταγωνισμοί τόσο σε θέματα παγκόσμιου εμπορίου όσο και σε θέματα ασφάλειας. Η επέκταση της γεωπολιτικής σε άλλους τομείς όπως η οικονομία, το περιβάλλον και η τεχνολογία αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόηση του παγκόσμιου περιβάλλοντος και τον εντοπισμό περιοχών αντιπαράθεσης. Ολοκληρώνοντας και θέλοντας να τονίσω την αξία του Θουκυδίδη, θα ήθελα να παραθέσω όσα σημείωσε ο Αμερικανός ναύαρχος Στάνσφιλντ Τέρνερ όταν, μετά τις εμπειρίες του αδιεξόδου στο Βιετνάμ, αποφάσισε να συμπεριλάβει τη διδασκαλία της ιστορίας του Πελοποννησιακού πολέμου στο Ναυτικό Πόλεμος. ΗΠΑ, 1972: "Για πολλούς από τους μαθητές ήταν ένα άγνωστο βιβλίο για έναν φαινομενικά άσχετο πόλεμο από έναν συγγραφέα του οποίου το όνομα δεν μπορούσε να προφερθεί. Αλλά για μένα ήταν η ουσία της προσέγγισής του, το καλύτερο παράδειγμα για το πώς θα μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει το μελέτη ιστορικών γεγονότων για τη διδασκαλία σύγχρονων στρατηγικών προβλημάτων».