Διαδικασίες εξαιρετικών αναθέσεων στο δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων: προσφυγή στη διαδικασία με διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίεση προκήρυξης και απευθείας ανάθεση

Η επιδίωξη του ενωσιακού νομοθέτη να υπάρξει συντονισμός των εθνικών διαδικασιών για τις δημόσιες συμβάσεις, οδήγησε στην καθιέρωση κοινών δεσμευτικών κανόνων για όλα τα κράτη μέλη, έτσι ώστε οι δημόσιες συμβάσεις να ανατίθενται χωρίς διακρίσεις και να επιτυγχάνεται αφενός η επιλογή της καλύτερης προσφοράς, και αφετέρου η ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων σε μία ενιαία αγορά. Το ενωσιακό δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά και την θέσπιση της γενικής οδηγίας 2014/24/ΕΕ, η οποία κατήργησε την οδηγία 2004/18/ΕΚ, και η οποία ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο με το Ν.4412/2016, προβλέπει έναν περιοριστικό και λεπτομερώς περιγραφόμενο κατάλογο επιτρεπτών διαδικασιών σύναψης των συμβάσεων. Από τις προβλεπόμενες διαδικασίες ανάθεσης, αυτές που παρεκκλίνουν από τις γενικές αρχές της διαφάνειας, της ισότητας συμμετοχής και του ελεύθερου ανταγωνισμού, δηλαδή η διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης του άρθρου 32 και η διαδικασία της απευθείας ανάθεσης χωρίς εκ των προτέρων δημοσιότητα του άρθρου 118, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το έλλειμμα διαφάνειας, αρχή η οποία αποτελεί και το πρόταγμα του ενωσιακού δικαίου, φαίνεται να αντισταθμίζεται, από την δυνατότητα που παρέχεται στις αναθέτουσες αρχές να προσαρμό¬σουν επαρκέστερα και αποτελεσματικότερα την προσφορά στη ζήτηση, σταθμίζοντας διάφορους παράγοντες, όπως τις ιδιάζουσες συνθήκες κάτω από τις οποίες ενδέχεται μια δημόσια αρχή να κληθεί να συνάψει μια σύμβαση, τις ιδιαιτερότητες μερικών τύπων συμβάσεων και τη δομή ορισμένων οικείων αγορών. Η προσφυγή στις εξαιρετικές αυτές διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων επιτρέπεται μόνο σε ορισμένες, περιοριστικά αναφερόμενες στο νόμο περιπτώσεις, και εφ’όσον συντρέχουν οι αυστηρές προϋποθέσεις που θέ¬τουν οι αντίστοιχες κανονιστικές ρυθμίσεις, οι διατάξεις των οποίων πρέπει να ερμηνεύονται στενά. Οι νομικές ρυθμίσεις όμως που διέπουν τις διαδικασίες αυτές, εμφανίζουν σημαντικά προβλήματα εφαρμογής, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται περιπτώσεις πλημμελούς εφαρμογής των κανόνων, έλλειψη ασφάλειας δικαίου και φαινόμενα διαφθοράς. Η συνδρομή των αρμοδίων για την τήρηση της σχετικής νομοθεσίας οργάνων και η συνεχής ενημέρωση των αναθετουσών αρχών μπορούν να διασφαλίσουν τη σωστή τήρηση των κανόνων και ως εκ τούτου την διαμόρφωση μιας χρηστής δημοσιονομικής συμπεριφοράς. Στην παρούσα εργασία, αφού εξετασθεί το ζήτημα της έννοιας και της νομικής φύσης της δημόσιας σύμβασης, θα καταγραφεί η εξέλιξη του ενωσιακού και εθνικού δικαίου στο πεδίο των δημοσίων συμβάσεων, θα εκτεθούν οι γενικές αρχές που διέπουν το δίκαιο αυτών και τέλος θα αναλυθούν οι εξαιρετικές διαδικασίες ανάθεσης που παρεκκλίνουν από τις γενικές αυτές αρχές, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, οι προϋποθέσεις προσφυγής σε αυτές, οι διαδικαστικοί σε κάθε περίπτωση κανόνες και θα γίνει αναφορά στα ευρήματα τα σχετικά με την εφαρμογή των διαδικασιών αυτών. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε, προέταξε την εξέταση του νομοθετικού και εν γένει κανονιστικού πλαισίου, συνέχισε με την αναζήτηση της αντιμετώπισης του από την εθνική και ενωσιακή νομολογία, καταλήγοντας στην εννοιολογική του αποσαφήνιση μέσω των πορισμάτων της θεωρίας.