Η ασφάλεια των συνόρων και η επισφάλεια των προσφύγων: έμφυλες διαστάσεις της διαχείρισης της καταναγκαστικής μετανάστευσης από την ΕΕ

Η μετανάστευση προς τις ευρωπαϊκές χώρες δεν αποτελεί «καινούργιο» φαινόμενο. Ωστόσο, η βαθμιαία αύξηση των εισερχόμενων ανθρώπων στον ευρωπαϊκό χώρο, η οποία κορυφώθηκε το 2015 με την είσοδο περισσότερων από 1.110.000 ατόμων, ορίζεται ως «προσφυγική-μεταναστευτική κρίση». Ο ορισμός αυτός ακολούθησε την πολιτικοποίηση της αναγκαστικής μετανάστευσης και την αναγωγή της σε ζήτημα ασφάλειας (ασφαλειοποίηση). Η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει, την λειτουργία της στη διατήρηση της ζώνης ελεύθερης κυκλοφορίας, γνωστής ως ζώνης Schengen, συνεπώς η πρόκληση , των μαζικών μετακινήσεων των αιτούντων/σών άσυλο επηρεάζει άμεσα την πολιτική διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της και βρίσκει σύμμαχο τα κράτη μέλη τα οποία ανησυχούν τόσο για το απαραβίαστο των εθνικών τους συνόρων όσο και για τον έλεγχο του πληθυσμού εντός αυτών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ ανέπτυξε πολιτικές διαχείρισης της «κρίσης», στοχεύοντας στην ισορροπία μεταξύ της ασφάλειας των μετακινούμενων πληθυσμών και της ασφάλειας των εξωτερικών της συνόρων (safety/security nexus) ενώ προσπαθεί, χωρίς μεγάλη επιτυχία μέχρι τώρα, να «κοινοτικοποιήσει» την πολιτική ασύλου. ια την εξέταση της ασφάλισης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ ως αποτέλεσμα της αναγωγής του προσφυγικού-μεταναστευτικού ζητήματος σε ζήτημα ασφάλειας και τον ρόλο του φύλου σε αυτό, χρησιμοποιήθηκαν μεταθετικιστικές, κριτικές και φεμινιστικές προσεγγίσεις. Η συγγραφέας συνέλεξε δευτερογενή βιβλιογραφία για τις εξελίξεις την οποία ανέλυσε κάνοντας χρήση θεωριών των Διεθνών Σχέσεων (Σχολή Κοπεγχάγης, Σχολή Παρισιού), πολιτικής φιλοσοφίας (Derrida, Foucault) καθώς και φεμινιστικών θεωριών (Butler, Ortner, Elshtain κ.ά.). Η έρευνα οροθετήθηκε χρονικά στην περίοδο 2015-2022 και γεωγραφικά εστίασε στην περιοχή της Μεσογείου. Πραγματοποιώντας μια έμφυλη ανάγνωση των εμπειριών των μετακινούμενων πληθυσμών, η έρευνα επικεντρώνεται κυρίως στις εμπειρίες των γυναικών, μέσα από την εξέταση των τριών διαδρομών της Μεσογείου, οι οποίες καταλήγουν στα ευρωπαϊκά εξωτερικά σύνορα της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας, καθώς και της παραμονής τους στα hotspots και σε άλλες δομές «υποδοχής και ταυτοποίησης». Συμπερασματικά, καταγράφεται μια συνεχής σύγκρουση της «παραδοσιακής», κρατοκεντρικής προσέγγισης της ασφάλειας με την «ανθρώπινη ασφάλεια». Μέσα από την εργασία αναδεικνύεται ότι οι πρακτικές καθώς και τα αποτελέσματα της κρατοκεντρικής ασφάλειας -ακόμα και των «ανθρωπιστικών παρεμβάσεων» που επιχειρούνται- έχουν έντονα έμφυλη διάσταση. Εκ του αποτελέσματος διαφαίνεται ότι το βάρος «γέρνει» προς την ασφάλιση των εξωτερικών συνόρων, υπονομεύοντας με τον τρόπο αυτό, την ασφάλεια των ανθρώπων κάτι που αποτελεί πλήγμα για την Ένωση η οποία επιθυμεί να καταστεί «αξιακή δύναμη» (normative power) διεθνώς.