Νεανική παραβατικότητα και σχολείο: μορφές παραβατικής συμπεριφοράς και κοινωνικός έλεγχος μαθητών – μαθητριών Γυμνασίων και Λυκείων της Αθήνας: ο ρόλος του σχολείου

Ο σκοπός της μελέτης αυτής είναι να ερευνηθούν εμπειρικά οι μορφές απόκλισης από τους σχολικούς κανόνες και παραβατικής συμπεριφοράς των μαθητών γυμνασίων και λυκείων της Αθήνας, καθώς και η άσκηση του επίσημου και ανεπίσημου κοινωνικού ελέγχου σε αυτούς. Για το σκοπό αυτό δημιουργήθηκαν «εμπερικοί δείκτες» που περιελάμβαναν συγκεκριμένες (καθορισμένες) μορφές αντικοινωνικών-παραβατικών συμπεριφορών ως μεταβλητές. Έτσι, διαμορφώθηκαν ο δείκτης σχολικής απόκλισης, ενδοσχολικής και εξωσχολικής παραβατικής συμπεριφοράς και ο δείκτης θυματοποίησης. Οι βασικές θεωρητικές προτάσεις που διερευνήθηκαν, στη βάση των προαναφερόμενων εμπειρικών δεικτών, αφορούσαν σε θεωρητικές υποθέσεις ελέγχου για τις σχέσεις που συνδέει τις μορφές της σχολικής παρέκκλισης ,της παραβατικής συμπεριφοράς των μαθητών/μαθητριών μέσα στο σχολείο και εκτός του σχολείου με: α) τη δομή και λειτουργία του σχολικού πλαισίου ( σχολικοί κανόνες, σχολικό πρόγραμμα, διδακτική διαδικασία , συμμετοχή στη σχολική ζωή, τις σχέσεις κλπ) β) τη σχολική επίδοση και τη σχολική αποτυχία γ) τον επίσημο και ανεπίσημο κοινωνικό έλεγχο δ) το βαθμό γονεϊκού ενδιαφέροντος ( σε προσωπικό και σχολικό επίπεδο) ε) τη θυματοποίηση. Για τον έλεγχο επιβεβαίωσης των θεωρητικών υποθέσεων διενεργήθηκε επιτόπια έρευνα με τη συμπλήρωση ανώνυμων( προδομημένων) ερωτηματολογίων από τους ίδιους τους μαθητές /τριες των σχολείων από τα επτά (7) Δημοτικά Διαμερίσματα της πρωτεύουσας. Το ερευνητικό δείγμα αφορούσε 621 μαθητές /τριες της Γ΄ τάξης Γυμνασίου , 410 μαθητές / τριες της Β΄ Τάξης Λυκείου καθώς και 190 μαθητές /τριες από την Β΄ Τάξη των Επαγγελματικών Λυκείων ( ΕΠΑ.Λ ). Συγκεκριμένη μέθοδος έρευνας που χρησιμοποιήθηκε ήταν η δειγματοληπτική έρευνα και αυτή πραγματοποιήθηκε με βάση το πλήθος των σχολείων ανά Δημοτικό Διαμέρισμα και σε ποσοστό 30% του συνολικού αριθμού των σχολείων της κάθε βαθμίδας που λειτουργούν στο σύνολο και των επτά Δημοτικών Διαμερισμάτων. Τον πληθυσμό του δείγματος αποτέλεσε αυστηρά προσδιορισμένο, τυχαίο, αντιπροσωπευτικό και στρωματοποιημένο δείγμα μαθητών από την Γ΄ Τάξη του γυμνασίου και την Β΄ Τάξη λυκείου (γενικό- επαγγελματικό). Αναφορικά με τα αποτελέσματα της έρευνας διαπιστώνονται τα παρακάτω: α) Μορφές σχολικής απόκλισης που καταγράφονται με υψηλό ποσοστό συχνής εμφάνισης αφορούν στη διατάραξη της διδακτικής διαδικασίας, το σκασιαρχείο, τη χρήση κινητού και την αντιγραφή. β) Η ενδοσχολική παραβατικότητα εντοπίζεται σε υψηλά ποσοστά συχνότητας για την άσκηση λεκτικής και σωματικής βίας και τις ομαδικές συγκρούσεις μεταξύ μαθητών σχολείων. γ) Η εξωσχολική παραβατικότητα των μαθητών συμφωνεί με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία που αφορούν στην παραβατικότητα των ανηλίκων και αναφέρονται στις παραβάσεις ειδικού ποινικού νόμου ,του Κ.Ο.Κ, και συναφών αδικημάτων των ανηλίκων, στην εισιτηριοδιαφυγή, τη λεκτική και σωματική βία, τις ομαδικές παραβατικές πράξεις είτε με τη μορφή των οργανωμένων οπαδών αθλητικών ομάδων είτε των οργανωμένων ομάδων παραβατικότητας σε συνοικίες. δ) Η θυματοποίηση των μαθητών αφορά κυρίως τη λεκτική και σωματική βία, τη σεξουαλική παρενόχληση και την προσφορά ναρκωτικών ουσιών με κύριες πηγές θυματοποίησης τους μαθητές και τα εξωσχολικά άτομα. ε) Από την άποψη της μεταβλητής του φύλου τα αγόρια είναι αυτά που αποτελούν τόσο τους δράστες όσο και τα θύματα των αντικοινωνικών-παραβατικών συμπεριφορών. Τα ευρήματα από τη στατιστική επεξεργασία των σχέσεων σημαντικότητας με τις ανεξάρτητες μεταβλητές επαληθεύουν τις θεωρητικές μας υποθέσεις και επιβεβαιώνουν τη θεώρηση ότι τα φαινόμενα βίας, επιθετικότητας και εν γένει αντικοινωνικών εκδηλώσεων στον σχολείο εντοπίζονται ταυτόχρονα τόσο μέσα όσο και έξω από το σχολείο και αναδεικνύουν το φαινόμενο της ώσμωσης των κοινωνικών καταστάσεων, συγκρούσεων, προβλημάτων που συμβαίνουν στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Το σχολείο αποτελεί τη μικροκοινωνία στην οποία μεταφέρονται και εκρήγνυνται αρνητικά συμπιεσμένες ατομικές και κοινωνικές καταστάσεις.Στο μέτρο που του αναλογεί στο γνωστικό παιδαγωγικό και κοινωνικό του ρόλο θα μπορούσε να συνδράμει καταλυτικά. Αυτό μπορεί να το πετύχει μόνο με τη διαμόρφωση ενός ευχάριστου ,ισότιμου και δημιουργικού σχολικού κλίματος μεταξύ των εκπαιδευτικών,των μαθητών των γονέων τους και με ανοικτούς δίαυλους επικοινωνίας με την τοπική κοινωνία.