"Νέο-τιμωρητικότητα": ιδεολογία ή ορθολογισμός;

Στην παρούσα διπλωματική εργασία προσεγγίζεται η έννοια της “νέο-τιμωρητικότητας” (“new punitiveness”) και πλαισιώνεται η προβληματική της, μέσα από την ιστορική εξέλιξη της τιμωρητικότητας, από την εποχή του Διαφωτισμού και κατά τη μετάβαση από την εποχή της νεωτερικότητας στην ύστερη νεωτερικότητα που διανύουμε. Η εργασία υποστηρίζεται από βιβλιογραφική θεωρητική επισκόπηση και δευτερογενή ανάλυση εμπειρικών δεδομένων, σε συνδυασμό με ειδησεογραφικές πηγές και συναφές νομοθετικό πλαίσιο. Ειδικότερα, παρουσιάζονται οι παράγοντες που διαμορφώνουν το φαινόμενο της νέο-τιμωρητικότητας και τα διακριτά χαρακτηριστικά με τα οποία αναδύθηκε, στις δυτικού τύπου νεοφιλελεύθερες κοινωνίες. Μέσα από τις θεωρήσεις περί των λειτουργιών της ποινής, αποκαλύπτεται το κατά πόσο η νέα αυτή τάση είναι προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης του εγκληματικού φαινομένου ή της ελαχιστοποίησης του αισθήματος ανασφάλειας που σχετίζεται με το έγκλημα, ενώ στο ίδιο πλαίσιο, οι θεωρίες συναίνεσης και σύγκρουσης δίνουν την ερμηνεία τους για την πρόσληψη της τιμωρίας. Κρίσιμο στοιχείο, προκειμένου να γίνει κατανοητή η ένταση της υπερβολής της αντίδρασης προς το εγκληματικό φαινόμενο και ο τρόπος διαχείρισής του, θεωρείται η αλληλόδραση των “νέο-τιμωρητικών” στάσεων του κοινού και των αντίστοιχων τάσεων της επίσημης κοινωνικής αντίδρασης. Σημαντική προκύπτει να είναι η επιρροή και η συνεισφορά των κοινωνικών κινημάτων ως ομάδων πίεσης στη διαμόρφωση της ποινικής τιμωρίας. Η παράθεση των επιστημονικών προσεγγίσεων της νέο-τιμωρητικότητας καθίσταται αναγκαία για να αναδειχθεί ο βαθμός στον οποίο η έννοια αυτή συναρτάται με την κοσμοθεωρία των μελών μιας κοινωνίας ή κατά πόσο είναι απόρροια των διαστάσεων του εγκλήματος και της γνώσης τους γύρω από αυτό. Η συμβολική και εργαλειακή θεώρηση της τιμωρητικότητας του κοινού αναδεικνύουν τις μεταβλητές που επηρεάζουν τις νέο-τιμωρητικές στάσεις, με τους εξηγητικούς παράγοντες να κατανέμονται σε δύο βασικές κατηγορίες ανάλογα με την οντολογική αφετηρία τους, ήτοι ως απόρροια ιδεολογικο-φιλοσοφικών συνιστωσών ή ως διαδικασία ορθολογισμού. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι οι στάσεις του κοινού επηρεάζουν το σύνολο της αντεγκληματικής πολιτικής, οι αναλύσεις και τα εμπειρικά δεδομένα αναζητούν κάθε φορά τον βαθμό σύγκλισης της προσφυγής του κοινού στις νέες αυτές τιμωρητικές επιλογές και της υιοθέτησης συναφών θέσεων και τάσεων από την ποινολογία. Η εξέταση των ανωτέρω φαίνεται να διαφοροποιείται στο μακροεπίπεδο και μικροεπίπεδο, καθώς επίσης και στη βάση ειδικότερων κατηγοριών εγκλημάτων. Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, επιχειρείται η κριτική προσέγγιση της υπό εξέταση θεματικής και των προβληματισμών που γεννιούνται από τη συνολική ανάπτυξη του θεωρητικού πλαισίου και σκιαγραφείται η περίσκεψη με την οποία, λόγω των ιδιαιτεροτήτων που συνοδεύουν τη νέο-τιμωρητικότητα, η αντεγκληματική πολιτική πρέπει να χαράσσεται και να εφαρμόζεται για τη μείωση του εγκληματικού φαινομένου.