Οι τροποποιήσεις του Ν. 3869/2010 για τα υπερχρεωμένα φυσικά πρόσωπα: προς μια νέα μορφή Σεισάχθειας

Η πλειοψηφία των σύγχρονων νομοθεσιών λαμβάνει μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου των υπερχρεωμένων καταναλωτών, είτε στοχεύοντας στην πρόσκαιρη άμβλυνση του προβλήματος είτε προβλέποντας τη δυνατότητα πτώχευσης του καταναλωτή. Στην χώρα μας οι πρόσφατες δυσμενείς κοινωνικο-οικονομικές συγκυρίες, οι οποίες οδήγησαν σε κατάσταση ένδειας μεγάλα στρώματα του πληθυσμού, ανάγκασαν τον Έλληνα νομοθέτη να αναθεωρήσει τις παραδοσιακές αντιλήψεις για το πτωχευτικό δίκαιο, το οποίο περιορίζεται κατά βάση στους εμπόρους. Η παύση των πληρωμών λόγω οικονομικού αδιεξόδου καλύπτει σήμερα ένα ευρύτερο φάσμα ιδιωτών και πέρα από τον εμπορικό κόσμο, οι οποίοι έχουν αποκοπεί από κάθε δυνατότητα συμμετοχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου. Η ρύθμιση των οφειλών των προσώπων αυτών - μη εμπόρων - με σκοπό την απαλλαγή τους από αυτές και την ανάκτηση της οικονομικής τους δραστηριότητας επιχειρήθηκε με το Ν. 3869/2010 «Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων και άλλες διατάξεις». Με το Ν. 386/2010 καθιερώθηκε ουσιαστικά και στη χώρα μας η δυνατότητα του φυσικού προσώπου ν’ απαλλάσσεται από τα χρέη του («πτώχευση του ιδιώτη»), όταν δεν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία για την ικανοποίηση των δανειστών και δεν επαρκούν προς τούτο ούτε τα τρέχοντα και προσδοκώμενα εισοδήματά του. Σ’ αυτό το πλαίσιο η ρύθμιση των χρεών και η απαλλαγή απ’ αυτά, εφόσον ο οφειλέτης εξαντλήσει για ορισμένο χρονικό διάστημα τις δυνατότητες εξυπηρέτησης των χρεών του, προβάλλουν ως ένα σημαντικό εργαλείο στην αντιμετώπιση του θεμελιακού αυτού προβλήματος για τη συνοχή της κοινωνίας μας. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η προσέγγιση του Ν. 3869/2010, κατόπιν των διαδοχικών τροποποιήσεών του, ως μια νέα μορφή Σεισάχθειας. Προηγείται, λοιπόν, στο Κεφάλαιο Α’ μια ιστορική αναδρομή της θέσπισης της Σεισάχθειας, με μια σύντομη παρουσίαση των κοινωνικών συνθηκών που οδήγησαν στην ανάθεση της εξουσίας στον Σόλωνα, το εν γένει νομοθετικό του έργο και κατά κύριο λόγο την εισαγωγή του περίφημου μέτρου της κατάργησης των χρεών. Στο αυτό Κεφάλαιο ακολουθεί η περιγραφή των λόγων που οδήγησαν στην εισαγωγή του Ν. 3869/2010 στην ελληνική έννομη, καθώς και των επιδιωκόμενων στόχων. Ειδικότερη αναφορά γίνεται στην νομοθετική διαδικασία, αλλά και στην επίδραση αλλοδαπών δικαίων και συγκεκριμένα των Η.Π.Α. και της Γερμανίας, ενώ απαραίτητη κρίθηκε η συνοπτική παρουσίαση των σταδίων της προβλεπόμενης διαδικασίας. Στο Κεφάλαιο Β’ παρουσιάζονται οι διαδοχικές τροποποιήσεις του υπό εξέταση νόμου με τους Ν. 3996/2011, Ν. 4019/2011 και Ν. 4161/2013, ενώ ακολουθεί μια παρουσίαση του υποκειμενικού και αντικειμενικού πεδίου εφαρμογής του Ν. 3869/2010 και των ειδικών ρυθμίσεων αναφορικά με τους εγγυητές και συνοφειλέτες. Η ανάλυση των τριών τρόπων δικαστικής ρύθμισης των χρεών των υπερχρεωμένων οφειλετών, ήτοι της ρύθμισης μηνιαίων καταβολών, της ρευστοποίησης περιουσίας και της εξαίρεσης από την εκποίηση της κύριας κατοικίας του οφειλέτη, πραγματοποιείται στο Κεφάλαιο Γ’. Ιδιαίτερη αναφορά σε καθένα από τους ανωτέρω τρόπους γίνεται όσον αφορά την περίπτωση ορισμού μηδενικών καταβολών, με την παράθεση σχετικών νομολογιακών παραδειγμάτων. Τέλος, στο Κεφάλαιο Δ’ επιχειρείται μια ανάλυση της μέχρι σήμερα εφαρμογής του Ν. 3869/2010, βάσει στατιστικών στοιχείων, καθώς και η αντιπαραβολή του συγκεκριμένου νόμου με το θεσμό της Σεισάχθειας. Παρατίθενται δε και πρόσφατες νομολογιακές αλλά και τρέχουσες εξελίξεις, καθώς και προτάσεις, κατά τη γνώμη της γράφουσας, περαιτέρω βελτίωσης του Ν. 3869/2010.