Μπορούν να αναπνεύσουν οι υπεξούσιοι; Η αναπνοή ως υβρίδιο οργανικότητας και σχετίζεσθαι

Τελευταία, η αναπνοή γίνεται αντικείμενο ανθρωπολογικής μελέτης (Gorska 2016, Ingold 2010, Irigaray 1999, 2002, 2004, Lande 2007, Oaxley R. και Russel, A. 2020, Quinliva 2012, Skof and Holmes 2013). Οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες έχουν τις ρίζες τους στους φαινομενολόγους φιλοσόφους Husserl και Merleau-Ponty και διαπισττώνεται μία επιστημολογική στροφή από τις θεωρίες της ενσωμάτωσης προς πιο οικολογικές θεωρήσεις, που ενδιαφέρονται περισσότερο για το αισθάνεσθαι και το σχετίζεσθαι. Η εργασία κινείται σε αυτή την κατεύθυνση της βιοκοινωνικής, οικολογικής ανθρωπολογίας. Ενδιαφέρεται να αναδείξει την σημασία της αναπνοής για συμβολική θεραπεία και αλλαγή με κοινωνικές προεκτάσεις, ως μία θετική βιοπολιτική επιλογή των ίδιων των υποκειμένων με επίκεντρο το σώμα τους. Η γενικότερη επισφάλεια, οι ρυθμοί ζωής, κοινωνικές ανισότητες, και κρίσεις πλήττουν την ακεραιότητα των υποκειμένων και απειλούν τη ζωή και το αξιοβίωτο της. Η απειλή αυτή επιδρά στην αναπνοή και ενσωματώνεται, δημιουργώντας ακόμη πιο ευάλωτα υποκείμενα. Ο χώρος του αοράτου, στον οποίο βρίσκεται η πνοή και ο αέρας, είναι ο χώρος του μη προφανούς (profane) κατά Eliade, ο χώρος του ιερού, της ψυχής και των πνευμάτων. Όπως ο αέρας μπορεί να είναι ωφέλιμος ή βλαβερός, έτσι και τα πνεύματα χωρίζονται σε αγαθά και δαιμόνια. Το σώμα εμψυχώνεται από πνοή ζωής ή αρρωσταίνει από τον μολυσμένο ή δηλητηριώδη αέρα και την έξη ανεπαρκούς αναπνοής, όπως αυτή προκύπτει μέσα από σχέσεις κυριαρχίας, που τοποθετούν τα υποκείμενα σε θέσεις αδυναμίας (κοινωνικής, ταξικής, φυλετικής κ.ά). Η εργασία σκοπεύει να αναδείξει κυρίως πώς η αναπνοή και η διεκδίκηση του οξυγόνου μπορεί να δημιουργήσει νέα επανορθωτική έξη, η οποία να μπορεί να μεταβάλλει τη βιοσχεσιακή κατάσταση του υποκειμένου. Μπορεί η πνευματικότητα να αποτελέσει «πνοή ζωής»; Για τους σκοπούς αυτούς εξετάστηκαν συγκριτικά η Ευαγγελική Εκκλησία Εξαρχείων και η Ακαδημία Πολεμικών Τεχνών Τάι Τσι, ως δύο διαφορετικά πνευματικά, πολιτισμικά πλαίσια. Με ποιον τρόπο μπορούν να δώσουν «ανάσα» και πώς γίνονται αντιληπτά η αναπνοή, η πνοή, το πνεύμα, η ψυχή, η ατμόσφαιρα κι ο αέρας σε αυτά τα δύο πολιτισμικά πλαίσια; Επιλέχθηκε η εθνογραφική μέθοδος, η συμμετοχική παρατήρηση και η ανάλυση λόγου στην Καινή Διαθήκη σε σχετικά εδάφια. Προέκυψε ότι τα υποκείμενα αναζητούν ενδυνάμωση και πνευματική αναγέννηση και στα δύο πλαίσια. Στον Χριστιανισμό ο δρόμος της πίστης, της λατρείας, της συμβιωτικής συσσωμάτωσης με τους άλλους πιστούς, υπό την κεφαλή τον Ιησού, στηρίζεται πρωτίστως στον Λόγο και οι μεταβολές γίνονται περισσότερο αντιληπτές στην σχέση με τον κόσμο, αλλά λιγότερο συνειδητές στο επίπεδο του σώματος. Το Τάι Τσι Τσουάν, ως πολεμική τέχνη της Κίνας με ταοϊστικές καταβολές, στηρίζεται στην σωματική ενδυνάμωση, την πειθαρχία, την εξάσκηση, την σιωπή και την πραότητα προσεγγίζοντας ενσυνείδητα την αναπνοή για την παραγωγή δύναμης, αλλά και την πνευματική μεταμόρφωση. Και στις δύο περιπτώσεις, το σώμα γίνεται ο τόπος κατοικίας / ναός για την αναπνοή (είτε για την ενσυνείδητη αναπνοή, είτε ως αγωγός του Αγίου Πνεύματος).