Ρήξεις και συνέχειες του τουρκικού εθνικισμού: από τα έργα «Εκτουρκισμός, Εξισλαμισμός, Εκσυγχρονισμός» και «Αρχές Τουρκισμού» του Ziya Gökalp στο «Nutuk» του Gazi Mustafa Kemal

Η περίοδος που εκτείνεται από τα τέλη του 19ου έως και τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα σήμανε την κορύφωση της διαδικασίας εθνοκρατικής συγκρότησης του γεωπολιτικά ευαίσθητου χώρου της Βαλκανικής και της Εγγύς Ανατολής. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τουρκική εθνικιστική περιπέτεια (2η και 3η δεκαετίες του 20ου αιώνα), που σηματοδοτείται από τον διαμελισμό και την ιστορική αποδρομή της πολυεθνικής οθωμανικής αυτοκρατορίας (1918) αλλά και τη δημιουργία του τουρκικού ρεπουμπλικανικού εθνικού κράτους (1923). Πρωταγωνιστικό ρόλο στην πολύπλοκη αυτή διαδικασία είχαν δύο εμβληματικές φυσιογνωμίες της νεότερης και σύγχρονης Ιστορίας της Τουρκίας. Πρόκειται, ειδικότερα, για τον θεωρητικό «πατέρα» του τουρκικού εθνικισμού, Ziya Gökalp, και τον πολιτικό «πατέρα» της εθνικιστικής Τουρκικής Δημοκρατίας, Gazi Mustafa Kemal. Ο Gökalp, μέσω της πολύμορφης ερευνητικής, συγγραφικής και διδακτικής του δραστηριοποίησης, διακρίθηκε για την αποφασιστική του συμβολή στη θεωρητική συγκρότηση, με κοσμοθεωρητικές μάλιστα προοπτικές, του τουρκισμού, την επινόηση της τουρκικής εθνικής ταυτότητας, καθώς και τη συστηματική της διάδοση στον κυρίαρχο τουρκομουσουλμανικό εθνοτικό κορμό της Ανατολίας. Η διαμόρφωση, ωστόσο, του τουρκικού έθνους-κράτους υπό την ηγεσία του Mustafa Kemal αποτέλεσε μία νέα αφετηρία στη συστηματική του πολιτική προσπάθεια να οικοδομήσει μία εθνική «φαντασιακή κοινότητα» αυστηρά εντός των ορίων που εκείνος είχε θέσει σε ιδεολογικό, πολιτισμικό και διοικητικό επίπεδα. Στην προοπτική αυτή ο τελευταίος επενέργησε διττά στον τουρκισμό του Gökalp. Ειδικότερα, ενώ διατήρησε στο ακέραιο τη βασική θεωρητική του υποδομή, προχώρησε ταυτόχρονα σε σειρά αποφασιστικών ρήξεων ή υπερβάσεων σημαντικών του πτυχών. Ως αποτέλεσμα, η τουρκική εθνικιστική ιδεολογία απέκτησε σταδιακά την ιδιαίτερη, προσωπική του «σφραγίδα», μετασχηματιζόμενη σε κεμαλικό τουρκισμό ή «κεμαλισμό».