ΜΜΕ και περιβάλλον στην Ελλάδα: η μέθοδος διαχείρισης των γενικότερων περιβαλλοντικών θεμάτων από τον Τύπο - Ο ρόλος των ιδιοκτητών ΜΜΕ, των δημοσιογράφων και η αποτελεσματικότερη χρήση των πηγών περιβαλλοντικής πληροφόρησης

Η ελευθερία του Τύπου αποτελεί διαχρονικά μια ανεκτίμητη αξία καθώς η ανεμπόδιστη ροή πληροφοριών και η δημοσιοποίηση κάθε πτυχής της δημόσιας ζωής αποτελεί την πεμπτουσία της σύγχρονης δημοκρατίας. Από την επιστημονική έρευνα προκύπτει ότι το αγαθό αυτό στην πράξη καταστρατηγείται. Ιδίως τα ρεπορτάζ για το περιβάλλον που συχνά αγγίζουν ευαίσθητες πτυχές της επιχειρηματικότητας και της πολιτικής εξαρτούν τη δημοσιοποίησή τους από πλήθος παραγόντων που δεν σχετίζονται πάντα με την αντικειμενική αξία του ρεπορτάζ. Η εταιρική-οικονομική βάση της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ, ο αντίκτυπος που εκτιμάται ότι θα έχει το ρεπορτάζ στο κοινό και κατ ‘επέκταση στους διαφημιστές αλλά και οι σχέσεις διαπλοκής μεταξύ των επιχειρήσεων Τύπου, των πηγών του ρεπορτάζ και της πολιτικής και οικονομικής ελίτ κάθε χώρας, αποτελούν ορισμένες από τις παραμέτρους που συντελούν στη δημοσιοποίηση, την παραποίηση ή την απόκρυψη σημαντικών γεγονότων από την κοινή γνώμη. Αποτελώντας ένα κρίκο σε αυτή την «εμπορική» αλυσίδα, ο δημοσιογράφος καλείται να αποκαλύψει την αλήθεια της ιστορίας του αποφεύγοντας σκοπέλους που θα είχαν ως αποτέλεσμα την ευθεία λογοκρισία του ή τη δυσαρέσκεια των διαφημιστών που τροφοδοτούν τη βιωσιμότητα του μέσου όπου εργάζεται, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον ίδιο και την εργασιακή του ασφάλεια. Σε ένα παγκόσμιο μιντιακό τοπίο όπου η λειτουργία των επιχειρήσεων ΜΜΕ προσδιορίζεται από την κερδοφορία και τον πρώτο ρόλο διαδραματίζει η εμπορικότητα της είδησης και όχι η αξία της αλήθειας, ο δημοσιογράφος εργάζεται βαδίζοντας καθημερινά σε σχοινί ισορροπίας. Ωστόσο ανεξάρτητα από τις παθογένειες των μέσων, ήταν αυτά που ανέδειξαν στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας το θέμα της κλιματικής αλλαγής και καθοδήγησαν τη διεθνή κοινότητα στη λήψη μέτρων για την υπερθέρμανση του πλανήτη. Η σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές (UNFCCC) και το Πρωτόκολλο του Κιότο πιθανώς δεν θα είχαν κυρωθεί αν δεν είχε μεσολαβήσει η κλιμακούμενη από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έντονη ενασχόληση των μέσων με το ζήτημα. Στην κατεύθυνση της αξιόπιστης πλην όμως κατανοητής για το ευρύ κοινό απόδοσης των επιστημονικών θεμάτων, αναγνωρίζεται η αναγκαιότητα εκπαίδευσης των δημοσιογράφων ώστε εφοδιασμένοι με πολύτιμες γνώσεις να συμβάλουν στην άρτια ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού για θέματα που αφορούν την ίδια τη ζωή και τη συνέχισή της πάνω στον πλανήτη Γη. Απτό παράδειγμα λειτουργίας του Τύπου στη σκιά της διαπλοκής και των αλληλεξαρτώμενων κέντρων αποτέλεσε η Κερατέα και ο αγώνας των κατοίκων, ενάντια στην εγκατάσταση ΧΥΤΑ στην πόλη τους, για 128 μέρες (11/12/2010 – 18/04/2011). Αγώνας που κορυφώθηκε με τις κοινωνικές αντιδράσεις της περιόδου, απέκτησε όμως «ρίζες» κατά τα χρόνια που προηγήθηκαν και σηματοδότησαν τη διαχείριση των απορριμμάτων στη βάση ενός παρωχημένου, κοστοβόρου και περιβαλλοντικά επιζήμιου μοντέλου που εξυπηρετούσε συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα. Η αλληλοσυμπληρούμενη επιχειρηματική βάση των εμπλεκόμενων με το έργο και με πλήθος έργων διαχείρισης απορριμμάτων εταιρειών και εκδοτικών συγκροτημάτων, συνετέλεσε ώστε τα ρεπορτάζ είτε να αποδίδουν με τρόπο στρεβλό την πραγματικότητα, είτε το θέμα να περνάει «στα ψιλά» των εφημερίδων. Ακόμη και ΜΜΕ χωρίς άμεση οικονομική εμπλοκή στο έργο κράτησαν μια στάση που κυμαινόταν μεταξύ ουδετερότητας και αρνητικής διάθεσης προς τους κατοίκους και τα επιχειρήματά τους. Ο λόγος θα πρέπει να αναζητηθεί στην ιδεολογικο-πολιτική εγγύτητα και την πολυεπίπεδη συνεργασία μεταξύ της τότε κυβέρνησης και της ιδιοκτησίας των εν λόγω μέσων. Μεταξύ των εξαιρέσεων στη συντελούμενη εκστρατεία παραπληρόφησης που εξαπλωνόταν όσο κλιμακώνονταν οι αντιδράσεις των κατοίκων αποτέλεσε η εφημερίδα Ελευθεροτυπία. Τόσο οι αρθρογράφοι όσο και οι δημοσιογράφοι της κατέγραψαν με σεβασμό στη δεοντολογία τα γεγονότα και τα ερμήνευσαν βασιζόμενοι πρωτίστως σε τεκμήρια και δευτερευόντως στην ιδεολογικό-πολιτική προσέγγιση της εφημερίδας που ταυτιζόταν, πάντως, εν πολλοίς με τα προβαλλόμενα επιχειρήματα των κατοίκων. Ο πλουραλιστικός χαρακτήρας της εφημερίδας συνετέλεσε ώστε να δοθεί βήμα σε όλους τους εμπλεκόμενους χωρίς ωστόσο να τηρηθεί η τακτική των ίσων αποστάσεων και της κακώς εννοούμενης αμεροληψίας. Η Ελευθεροτυπία έδειξε εξαρχής ότι υιοθετεί την επιχειρηματολογία των κατοίκων δίνοντας παράλληλα βήμα σε πολιτικούς, επιχειρηματίες, μελετητές και όλους όσοι είχαν δημιουργήσει το αδιέξοδο. Δεν έπαψε να ενοχλεί και να αποκαλύπτει την ώρα που τα περισσότερα ΜΜΕ ευθυγραμμίζονταν πίσω από την τότε επιχειρηματική και πολιτική ελίτ. Ακολούθησε εν ολίγοις τη ρήση του Τζωρτζ Όργουελ: «δημοσιογραφία θα πει να δημοσιεύεις όσα ενοχλούν τους άλλους και δεν θέλουν να μαθευτούν. Όλα τα άλλα είναι δημόσιες σχέσεις».