Ο Εαυτός στους Χάιντεγκερ και Λεβινάς: αυθεντική και αναυθεντική επικοινωνία

Ο Εαυτός και ο Άλλος και η μεταξύ τους σχέση απετέλεσε κεντρικό θέμα της Φιλοσοφίας τους τελευταίους αιώνες μετά τη διατύπωση από τον Καρτέσιο της θέσης του Cogito. Μέσα στο πλαίσιο που η κατανόηση και η αυτοσυνειδησια της το επέτρεψαν εμφανίστηκε ο εαυτός ως αυτόνομο υποκείμενο. Μέσα από αυτήν την παρατήρηση ο Άλλος θεωρήθηκε είτε ως κάτι ανεξάρτητο είτε ως τμήμα της συνείδησης του υποκειμένου. Μετά την καντιανή επανάσταση η φιλοσοφία αναγνώρισε ακόμη πιο ισχυρά την πρωτοκαθεδρία του έλλογου υποκειμένου. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν υπερβήκαμε και ταυτοχρόνως βασιστήκαμε σε συγκεκριμένες εμπειρίες και παρατηρήσεις. Στο τέλος του προηγούμενου αιώνα παράλληλα με την αναβίωση του ενδιαφέροντος για την φαινομενολογία (που είχε ανθίσει τον 20ο αιώνα με στοχαστές όπως ο Χούσερλ, ο Χάιντεγκερ, ο Λεβινάς και ο Μερλώ Ποντύ), τα ζητήματα που είχαν ανακύψει για τη σχέση του εαυτού και του Άλλου και τους Θεμελιώδεις τρόπους συγκρότησης τους, αντιμετώπισαν επίσης την πρόκληση της αύξουσας εικονικo-ποίησης της κουλτούρας των ανθρώπινων πολιτισμών μας και τη βαθιά επίδραση της ψηφιοποίησης και της πολυδιάσπασης της προσοχή στις κοινωνίες των δικτύων. Η ηγεμονία αυτού που είχε αποκληθεί τα προηγούμενα χρόνια ως υποκείμενο κατέρρευσε. Την ίδια στιγμή η ρευστότητα του εαυτού έγινε η κυρίαρχη αίσθηση των ανθρώπινων αλληλεπιδράσεων και των σχέσεων ανάμεσα στα πρόσωπα. Η ιδέα της αυθεντικότητας είχε προταθεί από τον Μάρτιν Χάιντεγκερ ως όρος κλειδί για την κατανόηση ενός εαυτού που, αποδεχόμενος την ρευστότητα του, θα αναλάμβανε την φροντίδα να προβληθεί αυτόνομα στο μέλλον αντί για την κατάπτωση του εντός της επιτήρησης και της εσωτερίκευσης των βλεμμάτων των απρόσωπων άλλων. Ο Λεβινάς από την άλλη πλευρά, ακολούθησε αρχικά τις χαϊντεγκεριανές απόψεις για να καταλήξει μετά τον πόλεμο και την κοινωνική και πολιτική καταστροφή της οποίας έγινε μάρτυρας, να σχηματίσει μια σκληρή κριτική ως προς αυτό που αντιλαμβανόταν ως προτεραιότητα του Εαυτού εναντίον του Αλλου. Εξερεύνησε την έννοια του προσώπου και τη ριζοσπαστική προσέγγιση της εξωτερικότητας του Άλλου ενάντια στην απρόσωπη ολότητα του Είναι που αντιλαμβανόταν στο έργο του Χάιντεγκερ. Θα προσπαθήσω να παρουσιάσω τις αντικρουόμενες θέσεις στον Χάιντεγκερ και τον Λεβινάς και να εκθέσω τις διαφορές, τις εντάσεις καθώς και κάποιες υπόρρητες συνθέσεις. Η ανάλυση μου θα βασιστεί κυρίως στον πυρήνα του χαϊντεγκεριανού και λεβινασιανού πλαισίου ιδεών όπως εκφράστηκε στα δύο βασικά τους έργα, τα “Είναι και Χρονος” και “Ολότητα και άπειρο”. Στην συζήτηση με την οποία θα ολοκληρώσω αυτή την παρουσίαση, θα χρησιμοποιήσω επίσης απόψεις στοχαστών όπως ο Ντεριντά, ώστε να φωτίσω περισσότερο αυτή την αντιπαράθεση ανάμεσα στην ιδέα του Εαυτού και τον ρόλο του Άλλου στις αντίθετες κατανοήσεις αυτών των δύο μεγάλων στοχαστών του 20ου αιώνα. Συμπληρωματικά, θα περιγράψω τις λανθάνουσες και κρυμμένες δυνατότητες ενός παραδόξου διαλόγου ανάμεσα τους. Ενός διαλόγου που η αναγκαιότητα του εμφανίζεται δραματική εξαιτίας της ταχείας απαξίωσης του Εαυτού και της μεταμόρφωσής του κάτω από την επίδραση της τεράστιας κίνησης των τεχνολογιών, εντός της ανάδυσης μιας παγκόσμιας τεχνολογικής πλαισίωσης, και ειδικά μέσα στο πεδίο της επικοινωνίας, της γλώσσας και της κατανόησης.\r\n\r\n