Οι απαρχές της κοινωνιολογίας στην Ελλάδα

Ο βασικός στόχος της διπλωματικής μελέτης είναι να διερευνήσουμε τις απαρχές της κοινωνιολογικής επιστήμης στην Ελλάδα και να παρουσιάσουμε τους πρώτους κοινωνιολόγους. Η αφετηρία της αναζήτησής μας είναι να δούμε αν συνδέεται στην Ελληνική περίπτωση η ανάδυση της κοινωνιολογίας ως επιστήμης με ιστορικά γεγονότα που αλλάζουν τη ζωή και την σκέψη με τρόπο ριζικό, όπως συνέβη στη Γαλλία και την Αγγλία. Στο πεδίο της Ελληνικής κοινωνίας θα μπορούσαμε ενδεχομένως να συσχετίσουμε την εμφάνιση της κοινωνιολογικής σκέψης με γεγονότα, όπως το αγροτικό ζήτημα. Συναφές με το προηγούμενο είναι το ζήτημα της χρονολόγησης. Στη βιβλιογραφία συνήθως θεωρείται ότι η σύσταση το 1908 της Κοινωνιολογικής εταιρείας από τον Αλέξανδρου Παπαναστασίου εγκαινιάζει τη νέα επιστήμη. Αν όμως επιμείνουμε στην συσχέτιση με το αγροτικό ζήτημα δεν θα ήταν εύκολο να εγκαθιδρύσουμε μια σχέση με τον σαφή αστικό εκσυγχρονιστικό προσανατολισμό, που ήταν χαρακτηριστικό στην Κοινωνιολογική Εταιρεία. Οι στοχαστές με τους οποίους ασχοληθήκαμε είναι οι Γεώργιος Σκληρός, Γιάννης Κορδάτος, , Αβροτέλης Ελευθερόπουλος, Πέτρος Ζήσης, Ευάγγελος Λεμπέσης, Παναγιώτης Κανελλόπουλος και Αλέξανδρος Παπαναστασίου. Η παρουσίαση του υλικού είναι περισσότερο θεματική προσπαθώντας να κατηγοριοποιήσει το έργο των πρώτων Ελλήνων κοινωνιολόγων, χωρίς να χάνεται την ίδια στιγμή το νήμα της χρονικής εξέλιξης των ιδεών. Η μελέτη απαρτίζεται από έξι κεφάλαια. Στα δύο πρώτα κεφάλαια αναφερόμαστε στους μαρξίζοντες κοινωνιολόγους Γεώργιο Σκληρό και Γιάννη Κορδάτο αντίστοιχα. Από την εργογραφία τους επιμείναμε να προσεγγίσουμε τα κείμενα, στα οποία διαφαίνεται ο τρόπος που αντιλαμβάνονται την έννοια του ιστορικού υλισμού και ο τρόπος που την εξειδικεύουν στις κοινωνιολογικές αναλύσεις σχετικά με την Επανάσταση του 1821. Στο 3ο κεφάλαιο εξετάζουμε τον κοινωνιολογικό λόγο των Αβροτέλη Ελευθερόπουλου, Πέτρου Ζήση και Ευάγγελου Λεμπέση, όπως εμφανίζεται κυρίως μέσω της αρθογραφίας τους στο «Αρχείο Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών», ή σε άλλα περιοδικά όπως η «Επιθεώρηση κοινωνικών και νομικών επιστημών».Θεωρούμε ότι ιδίως για τον Ελευθερόπουλο το βασικό θεωρητικό του έργο παράχθηκε στη Γερμανία και την Ελβετία, ενώ απεικάσματά του σχετικά με την νεοελληνική πραγματικότητα εμφανίστηκαν μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα και για αυτό αποτέλεσαν ιδιαίτερο αντικείμενο της μελέτης μας. Στο 4ο κεφάλαιο επιχειρούμε να κατανοήσουμε τις επεξεργασίες του Π.Κανελλόπουλου, ιδίως εκείνες που αφορούν στη διασύνδεσή των κοινωνικών με τα πολιτιστικά ζητήματα, όπως το γλωσσικό ζήτημα. Στο 5ο κεφάλαιο επικεντρωθήκαμε στην θεωρητική εργασία του Αλ. Παπαναστασίου, ιδίως σε ότι αφορά την συμβολή του στην εννοιολόγηση του Εθνικισμού. Η παρουσίασή μας έχει μια ορισμένη επιλεκτικότητα, διότι δεν μας ενδιέφερε απλώς μια ιστορικιστική προσέγγιση, αλλά μια διατύπωση ορισμένων κριτικών διαπιστώσεων και σκέψεων σχετικά με το πώς αντιλαμβανόμαστε τα πρώτα βήματα της κοινωνιολογικής επιστήμης στην χώρα μας. Στο τέλος της μελέτης έχουμε μια συνόψιση των διαπιστώσεων της ανάλυσης.