Όψεις της κοινωνικής ζωής της Αθήνας κατά την περίοδο 1944 – 1946: επιβίωση και συνθήκες διαβίωσης, ταξική διαστρωμάτωση, κοινωνική διαμαρτυρία

Η παρούσα μελέτη αποτελεί μία προσπάθεια διερεύνησης των κοινωνικών δεδομένων της Πρωτεύουσας, μετά την απελευθέρωση της Αθήνας το 1944 και έως την επικράτηση του Εμφυλίου Πολέμου το 1946. Εξετάζονται τα μείζονα ζητήματα της επιβίωσης και των συνθηκών διαβίωσης στον αστικό χώρο για το σύνολο του κοινωνικού σώματος καθώς και τα βασικά διαμορφωτικά διακυβεύματα της κοινωνικής διαστρωμάτωσης που παγιώθηκε στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Το πολυκεντρικό αστικό τοπίο της Αθήνας στα πρόθυρα του Εμφυλίου αποτέλεσε το χωρικό στοιχείο μιας εντεινόμενης ταξικής πόλωσης που όχι μόνο δεν αμβλύνθηκε από τις ποσότητες της ξένης βοήθειας της UNRRA που έφταναν στο λιμάνι του Πειραιά, άλλα οξύνθηκε και κατέληξε στη βαθύτατη διαίρεση του Εμφυλίου Πολέμου. Τα νέα αστικά στρώματα, παρά τις εσωτερικές τους διαφοροποιήσεις, ανελίχτηκαν μετά την Απελευθέρωση, διαμορφώνοντας, ή διατηρώντας, ή διευρύνοντας την οικονομική τους δυναμική, μέσα από τον προσεταιρισμό της κρατικής μηχανής που μαζί με την ξένη βοήθεια αποτέλεσε τους βασικούς πυλώνες οικοδόμησης της μεταπολεμικής κοινωνίας. Από την άλλη τα λαϊκά στρώματα, αγωνίζονταν να επιβιώσουν, αντιμετωπίζοντας συνολικά μία ιδιόμορφη «συμμαχία» του κράτους με την ανώτερη αστική τάξη. Η δυστυχία στην Πρωτεύουσα συμπληρωνόταν από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης και τις αρρώστιες που θέριζαν τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, τους οικονομικά αδύναμους, τις λαϊκές συνοικίες, τους άστεγους. Το κοινωνικό κλίμα στην Αθήνα ήταν ασφυκτικό. Απείχε πάρα πολύ από την απατηλή εικόνα των σαλονιών του Κολωνακίου, των θελκτικών βιτρινών του Κέντρου και των πολυτελών κέντρων διασκέδασης.