Γιατί και πώς τα κόμματα αλλάζουν;: συγκριτική μελέτη των οργανωτικών μεταβολών του βρετανικού Εργατικού Κόμματος, του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος και του ΠΑ.ΣΟ.Κ.

Η παρούσα διατριβή επιδιώκει να απαντήσει σε δύο θεμελιώδη ερωτήματα της μελέτης του κομματικού φαινομένου: γιατί και πώς αλλάζουν τα κόμματα. Αξιοποιεί, τροποποιεί και βελτιώνει ριζικά την «ολοκληρωμένη θεωρία των κομματικών στόχων και της κομματικής αλλαγής» των Harmel και Janda δια των πορισμάτων που προκύπτουν από τη μελέτη της οργανωτικής αλλαγής σε τρία ευρωπαϊκά κόμματα της σοσιαλιστικής/ σοσιαλδημοκρατικής οικογένειας. Συμπληρωματικά, η διατριβή εξετάζει κατά πόσο είναι εφικτό να αρθεί ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας μεταξύ μιας θεωρίας της ασυνεχούς αλλαγής, όπως η «ολοκληρωμένη θεωρία» και των συστημικών θεωριών της αλλαγής. Αντικείμενο μελέτης είναι οι ενδογενείς (κυρίαρχος συνασπισμός, ηγεσία) και εξωγενείς παράγοντες (εξωτερικό σοκ και μείζονες κοινωνικοί-οικονομικοί μετασχηματισμοί) που επιδρούν στην κομματική αλλαγή και ο βαθμός συμμετοχής τους σε αυτή. Η κομματική αλλαγή εμφανίζεται όταν υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ του εξωτερικού περιβάλλοντος και των κομματικών στόχων, και πιο συγκεκριμένα, όταν το κόμμα βιώνει ένα εξωτερικό σοκ – ένα εξωτερικό ερέθισμα άμεσα συσχετισμένο με τον πρωταρχικό του στόχο. Σε μια περίοδο κρίσης τα, υπό μελέτη, κόμματα επιχείρησαν να μετασχηματιστούν οργανωτικά για να εξασφαλίσουν την επίτευξη του πρωταρχικού τους στόχου. Ωστόσο, η αλλαγή του εξωτερικού περιβάλλοντος δεν επαρκεί για να εξηγήσει τη «διαλεκτική της αλλαγής». Χρειάζεται να στραφούμε προς το εσωτερικό των κομμάτων και σε μια ερμηνευτικά πλουσιότερη ανάλυση του ενδογενούς μηχανισμού της αλλαγής. Κεντρικό σημείο του επιχειρήματος αποτελεί ο κυρίαρχος συνασπισμός, το «κιβώτιο ταχυτήτων» της οργανωτικής αλλαγής, ο οποίος από τη μια καθορίζει τον πρωταρχικό στόχο του κόμματος και από την άλλη διαμορφώνεται από τους ευρύτερους περιβαλλοντικούς μετασχηματισμούς. Έτσι, ο εσωκομματικός καταμερισμός ισχύος συναρθρώνεται με τις ευρύτερες περιβαλλοντικές μεταβολές και, τελικά, καθορίζουν την ένταση και την έκταση της οργανωτικής αλλαγής.