«Ἡ Ἄνδρος ὀφείλει εἰς τὴν οἰκογένειαν Ἐμπειρίκου πᾶν ὅ,τι νέον ἔργον κέκτηται»: η πολιτική παρουσία της οικογένειας Εμπειρίκου στην Άνδρο (1875 – 1909)

Η παρούσα εργασία εμβαθύνει στην αποτύπωση της πολιτικής διαδρομής της οικογένειας Εμπειρίκου στην Άνδρο, κατά την περίοδο 1875 – 1909. Το 1875 η οικογένεια Εμπειρίκου, μια μέσης ισχύος οικογένεια εφοπλιστών, με βάση την Άνδρο, αποπειράται να διαπεράσει τα στεγανά της τοπικής πολιτικής εξουσίας και να ανατρέψει τους παγιωμένους συσχετισμούς δυνάμεων που είχαν διαμορφωθεί στο νησί. Ο Κωνσταντίνος Εμπειρίκος, τέως Δήμαρχος Άνδρου και καραβοκύρης ιστιοφόρων πλοίων, έχοντας εκλεγεί βουλευτής Άνδρου το 1874, θα στηρίξει μέχρι τέλους τον πρωθυπουργό Δημήτριο Βούλγαρη, συμμετέχοντας στην συνταγματική κρίση των «Στηλιτικών», με στόχο την ενδυνάμωση της οικονομικής και πολιτικής του θέσης. Η συμμετοχή του στην κρίση των «Στηλιτικών» θα αποτελέσει την αφορμή για την εμπεδωμένη τοπική εξουσία του νησιού, τους παλαιούς άρχοντες που στήριζαν την ισχύ τους στην κατοχή γης, να αποκλείσουν τον Κωνσταντίνο Εμπειρίκο και ευρύτερα την οικογένεια Εμπειρίκου από την τοπική και κεντρική πολιτική εξουσία για περισσότερα από 15 χρόνια. Η επάνοδος της οικογένειας Εμπειρίκου στην πολιτική σκηνή θα καταστεί δυνατή μέσα από την διαρκή οικονομική άνοδο που αυτή θα γνωρίσει, κατά την περίοδο που ακολούθησε, μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου Εμπειρίκου (1884), λόγω της ανάπτυξης του εμπορίου σιτηρών στις περιοχές του Δούναβη και στη συνέχεια λόγω της ανάπτυξης της ατμήρους ναυτιλίας. Η επάνοδος θα εκφραστεί στο νησί, μέσα από την εντεινόμενη φιλανθρωπική δραστηριότητα της οικογένειας και την ρευστοποίηση του συμβολικού κεφαλαίου που θα προκύψει μέσα από αυτήν. Ο δρόμος προς την πολιτική άνοδο μπορεί να αποτυπωθεί σε ένα συμβολικό επίπεδο μέσα από την διαδρομή της ανέγερσης του Εμπειρίκειου Γηροκομείου και Νοσοκομείου στην Άνδρο, μέσω κληροδοτήματος της διαθήκης του Κωνσταντίνου Εμπειρίκου και της συμβολής των υιών του, πράξη, η οποία θα αποτελέσει και την κορυφή της φιλανθρωπικής δραστηριότητας της οικογένειας στο νησί. Την αναβίωση της πολιτικής κληρονομιάς των Εμπειρίκων θα αναλάβει, στο πλαίσιο της οικογενειακής στρατηγικής, ο Επαμεινώνδας Εμπειρίκος, υιός του Κωνσταντίνου, ο οποίος θα εκλεγεί για πρώτη φορά βουλευτής Άνδρου το 1892. Την ίδια περίοδο, η οικογένεια Εμπειρίκου θα καταφέρει να ελέγξει και την δημαρχία του νησιού μέσω της εκλογής του Γεωργίου Κ. Εμπειρίκου (1899), συγκροτώντας μια εικόνα απόλυτης ηγεμονίας στο νησί. Ο Επαμεινώνδας Εμπειρίκος, έχοντας περάσει από διάφορα πολιτικά κόμματα της περιόδου, θα καταλήξει στο Θεοτοκικό κόμμα, του οποίου θα αναδειχθεί κεντρικό στέλεχος. Το 1908 θα αναλάβει Υπουργός Ναυτιλίας, κατακτώντας μια εξαιρετικά σημαντική -αλλά και συναφή με την οικονομική δραστηριότητα της οικογένειας Εμπειρίκου- πολιτική θέση, μέσα από την οποία θα πετύχει την μεταρρύθμιση του νομοθετικού πλαισίου που όριζε την ναυτιλία της περιόδου (1910). Ο εκσυγχρονισμός του προαναφερθέντος πλαισίου θα καταστήσει δυνατή την οικονομική ηγεμονία της οικογένειας Εμπειρίκου στο πεδίο της ναυτιλίας, έως και την περίοδο του Μεσοπολέμου, επιτελώντας μια εμπεδωμένη λειτουργία, κατά την οποία, η εγγύτητα στην πολιτική όριζε και τους όρους της επιτυχίας στο οικονομικό επίπεδο.