Η εφαρμογή της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ στο πλαίσιο διακυβέρνησης του καθεστώτος της σύμβασης της Βαρκελώνης για την προστασία της Μεσογείου

Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η καταγραφή της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ και της εφαρμογής της στο πλαίσιο διακυβέρνησης του καθεστώτος της σύμβασης της Βαρκελώνης για την προστασία της περιοχής της Μεσογείου, λαμβάνοντας υπόψη τη Σύμβαση των Η.Ε για το Δίκαιο της θάλασσας του 1982 (UNCLOS III), την Οδηγία Πλαίσιο 2008/56/ΕΚ για τη Θαλάσσια Στρατηγική και φυσικά το νομικό Σύστημα της Βαρκελώνης που περιλαμβάνει τη Σύμβαση και τα επτά (7) εκτελεστικά της πρωτόκολλα. Στο πρώτο μέρος, η εργασία ξεκινά με την αναφορά στα Μέσα και τις Πολιτικές της ΕΕ για την ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερομένων χωρών στο πολιτικό, οικονομικό και τεχνικό πλαίσιο μέσα από την ανάπτυξη και εφαρμογή της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής (ΟΘΠ) της ΕΕ. Προσεγγίζεται η ΟΘΠ μέσα από τους βασικούς της άξονες, όπως: ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ), η Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Επιτήρηση και τα Δεδομένα / Γνώσεις για τη θάλασσα. Επίσης γίνεται μια προσπάθεια προσέγγισης της ΟΘΠ όσον αφορά καθαρά τον περιβαλλοντικό τομέα και την περιοχή της Μεσογείου. Αποτυπώνεται η τρέχουσα περιβαλλοντική στρατηγική της ΕΕ για την λεκάνη της Μεσογείου καθώς και η επί μέρους περιβαλλοντική στρατηγική αυτής, συμπεριλαμβανομένου και του βασικού περιβαλλοντικού πυλώνα της, την οδηγία πλαίσιο 2008/56/ΕΚ για τη θαλάσσια Στρατηγική. Το πρώτο μέρος κλείνει με ένα απαραίτητο συνδετικό κρίκο, που συνδέει την ΕΕ, την ΟΘΠ αυτής και το νομικό καθεστώς της Βαρκελώνης. Αυτός ο κρίκος είναι οι Αποφάσεις της ΕΕ που έχουν ανακοινωθεί κατά την διάρκεια των ετών και παράλληλα με την εξέλιξη και εκάστοτε αναθεώρηση του ΄΄Συστήματος της Βαρκελώνης΄΄. Στο δεύτερο μέρος, προσδιορίζεται το πεδίο εφαρμογής της συγκεκριμένης εργασίας που δεν είναι άλλο από την Μεσόγειο. Γίνεται μνεία στα βασικά χαρακτηριστικά και της προκλήσεις που αντιμετωπίζει αλλά και το αρχικό νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω περιοχή, λαμβάνοντας υπόψη τα άρθρα 122 και 123 περί ημίκλειστων θαλασσών της Σύμβασης των Η.Ε. για το Δίκαιο της θάλασσας του 1982. Η αναφορά στα ανωτέρω χαρακτηριστικά της ιδιαίτερης αυτής ημίκλειστης θάλασσας γίνεται σκόπιμα ώστε να κατανοηθεί η στρατηγική σημασία της από περιβαλλοντικής πλευράς. Αναλύεται το νομικό πλαίσιο της Μεσογείου και ειδικότερα οι διατάξεις της σύμβασης των Η.Ε. για το Δίκαιο της θάλασσας του 1982 που διέπουν τα περιβαλλοντικά θέματα στη Μεσόγειο, ενώ γίνεται εκτεταμένη αναφορά στο «Σύστημα της Βαρκελώνης» μέσα από το Μεσογειακό πλαίσιο των Η.Ε (UNEP/MAP) καθώς είναι μια αξιοσημείωτη περίπτωση προσπάθειας συνεργασίας με στόχο την ολοκληρωμένη προστασία του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος της Μεσογείου. Αποτυπώνεται το σημερινό συνολικό συμβατικό καθεστώς της Βαρκελώνης που περιλαμβάνει τη Σύμβαση και τα επτά εκτελεστικά πρωτόκολλα της και έχει προκύψει έπειτα από διάφορες τροποποιήσεις της αρχικής σύμβασης αλλά και των πρωτοκόλλων. Κλείνοντας το κεφάλαιο γίνεται εκτεταμένη αναφορά στο πρωτόκολλο της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Παράκτιων Ζωνών (ΟΔΠΖ) λόγω της ιδιαίτερης σημασίας του για τον Μεσογειακό χώρο και τα κράτη που περικλείει αυτός. Στο τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα περιφερειακά και εθνικά μέσα υποστήριξης της περιβαλλοντικής διακυβέρνησης της Μεσογείου. Αφού αναφερόμαστε στην διακυβέρνηση γενικά, στη συνέχεια καταγράφουμε τα περιφερειακά κέντρα που έχουν αναπτυχθεί και το πεδίο δράσης των κρατών μελών. Αναφέρουμε την νέα Μεσογειακή Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη έτσι όπως αυτή διακηρύχτηκε κατά την 19η σύνοδο (COP 19) των συμβαλλόμενων μερών της σύμβασης της Βαρκελώνης και διαπιστώνεται η διασύνδεσή της με την ΟΘΠ της ΕΕ. Στη συνέχεια του κεφαλαίου μιλάμε για την Εθνική Θαλάσσια Στρατηγική (νόμο υπ΄ αριθ. 3983/2011) και την εναρμόνιση της με την οδηγία – πλαίσιο 2008/56/ΕΚ ενώ κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στο «Εθνικό Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης» (NCP) απόρροια του προεδρικού διατάγματος ΠΔ 11/2002 που αφορά την αντιμετώπιση των περιστατικών ρύπανσης του θαλασσίου περιβάλλοντος από πετρέλαιο και άλλες επιβλαβείς ουσίες.