Ανταλλαγή κι ανασυγκρότηση : η προσπάθεια έλεγχου της κοινωνικής συμπεριφοράς στην αναδιαρθρωμένη κοινωνία της Δράμας, 1924-1932 / Η ανάγνωση της μέσα από την λειτουργία του τοπικού τύπου και την εργαλειοποίηση του τοπικού αθλητισμού

Η περιοχή της Δράμας κατά την διάρκεια των πρώτων μεσοπολεμικών χρόνων, αποτελεί ένα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας καθώς στις αρχές του 1930 ήταν ο νομός με την μεγαλύτερη απορρόφηση προσφύγων στην ελληνική επικράτεια. Οι μαζικές μετακινήσεις πληθυσμού που επικυρώθηκαν από τις συνθήκες ανταλλαγής με την Βουλγαρία και την Τουρκία επιτάχυναν την διαδικασία μετάβασης των περιοχών αυτών από το Οθωμανικό παρελθόν της αυτοκρατορίας στην πραγματικότητα του νεοελληνικού κράτους. Παρουσιάζεται έτσι το ενδιαφέρον να ιδωθεί η εξέλιξη της διαδικασίας αναδιάρθρωσης της κοινωνίας της Δράμας. Όσον αφορά την σημαντικότητα της περιοχής για την κεντρική πολιτική σκηνή, αυτή περιστρέφεται γύρω από δύο άξονες. Από την μια πλευρά, σχετίζεται με την άμυνα της χώρας καθώς αποτελεί μεθόρια ζώνη δίπλα στην ιδιαίτερα ανταγωνιστική Βουλγαρία και από την άλλη για την οικονομία του κράτους διότι στην περιοχή καλλιεργούνται μεγάλες ποσότητες καπνών αρίστης ποιότητας, ένα από τα πιο προσοδοφόρο αγροτικό προϊόν εκείνη την εποχή. Η εργασία απλώνει το ερευνητικό της πεδίο από τα τέλη του 1923 έως τις αρχές του 1932, εστιάζοντας κυρίως στην περίοδο από το 1923 ως τα μέσα του 1928. Βασική πηγή της εκπόνησης της εργασίας είναι ο τοπικός και ο περιφερειακός τύπος. Η σύγκριση των στοιχείων μεταξύ των εντύπων των αντίπαλων πολιτικών χώρων προσφέρει μια πιο αξιόπιστη ματιά στα γεγονότα της περιόδου και δίνει την δυνατότητα διασταύρωσης των πληροφοριών που περιέχονται σε κάθε έντυπο. Επικουρικά λειτούργησε η έρευνα σε δημόσια αρχεία, όπως το Ι.Μ.Χ.Α, κυρίως για την περίοδο του μακεδονικού αγώνα, και το Ι. Α. Μ για την περίοδο από του Βαλκανικούς Πολέμους μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του ’20. Βασική μέριμνα της παρούσας εργασία είναι να αναδείξει την αυταρχικότητα με την οποία η κεντρική πολιτική σκηνή επεμβαίνει στην εξέλιξη αυτής της αναδιάρθρωσης. Εμπρόθετα οι κρατικές αρχές και οι πολιτικές δυνάμεις που συνθέτουν τον βενιζελικό χώρο ο οποίος κυριαρχούσε εκείνη την περίοδο, επιδίωξαν να ελέγξουν και να επηρεάσουν ακόμα και με βίαιο τρόπο την κοινωνική συμπεριφορά των νέων κατοίκων της περιοχής. Το εύρος αυτού του «έλεγχου», δεν αφόρα μόνο την αυταρχική οριοθέτηση των κανόνων εργατικής συμπεριφοράς και του τρόπου εκδήλωσης της αλλά απαντάται και στην επέμβαση σε ζητήματα κεντρικού ενδιαφέροντος όπως το καπνικό. Παράλληλα, ο έλεγχος αυτός διαπιστώνεται και σε τομείς της κοινωνικής ζωής, όπως ο αθλητικός χώρος, που εκ πρώτης όψεως που δεν προϊδεάζει για μια δυναμική προσπάθεια επηρεασμού από την πλευρά των ισχυρών. Αποκαλύπτεται εκεί η σύνδεση κρατικών δομών, όπως ο στρατός, και τμήματος της τοπικής αστικής τάξης με αποτέλεσμα την περιχαράκωση συλλόγων γύρω από συγκεκριμένα ιδεολογικά πρότυπα που προτάσσουν την εθνικοφροσύνη και τον αντικομουνισμό. Για την όσο το δυνατόν καλύτερη εξοικείωση με τις συνθήκες της εποχής αλλά και για την αρτιότερη αποτύπωση των στοιχείων που θέλει να αναδείξει η σχετική έρευνα, χωρίζεται σε δύο ενότητες. Στην πρώτη ενότητα επιχειρείται αρχικά μια μελέτη της κοινωνικής πραγματικότητας στην πόλη της Δράμας και στην περιφέρεια του νομού. Ως κυριότερα σημεία εξέτασης για την πόλη επιλέγονται τα σχετικά με τη διαδικασία αποκατάστασης των προσφύγων στοιχεία, οι συνθήκες εργασίας των κατοίκων και οι ευρύτερες συνθήκες διαβίωσης που αναδύουν ένα ανελεύθερο πεδίο δράσης. Αναφορικά με την περιφέρεια, εξετάζεται η κατάσταση σχετικά με την επιχειρούμενη εγκατάσταση προσφύγων στη μεθόριο ζώνη και οι συνέπειες της, για γηγενείς και πρόσφυγες και παράλληλα μελετάται και η κατάσταση στα πεδινά του νομού που περικλείει αρκετά από τα χαρακτηριστικά της έντασης μεταξύ εντόπιων και προσφύγων. Η δεύτερη ενότητα, που αφορά και το κεντρικό σημείο της έρευνας, σχετίζεται με την προσπάθεια «ανάγνωσης» των αυταρχικών αυτών τάσεων. Από την εξέταση των πηγών αναδύεται μια τάση καταπίεσης της διεκδικητικής εργατικής δυνατότητας και της άσκησης των συνδικαλιστικών ελευθερίων και στο επίπεδο της προπαγάνδας από τον φιλοβενιζελικό τύπο αλλά και με τη χρήση φυσικής βίας από τα στελέχη των συντηρητικών εργατικών σωματείων που αποδεδειγμένα διαπλέκονται με φορείς της κεντρικής εξουσίας και με παράγοντες του φιλοβενιζελικού τύπου. Προχωρώντας η έρευνα επιδιώκει να αναδείξει τα αίτια της εργαλειοποίησης του αθλητικού χώρου αναλύοντας την δυναμική παρέμβαση κρατικών φορέων, όπως ο στρατός, στην ανάπτυξη του αθλητισμού και τον εμπλουτισμό του με στοιχεία της δικής τους νοοτροπίας.