Η κοινωνική επανένταξη των τοξικοεξαρτημένων παραβατών: καλές πρακτικές από τον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο

Κάθε σύγχρονη κοινωνία οφείλει να παρέχει ευκαιρίες και εφόδια για την προσωπική ανάπτυξη των πολιτών της. Οι τοξικοεξαρτημένοι παραβάτες, ως μέλη της κοινωνίας, χρήζουν ιδιαίτερης φροντίδας και υποστήριξης, για την ομαλή ενσωμάτωσή τους στο κοινωνικό σύνολο. Αυτός ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί μέσω ειδικά διαρθρωμένων προγραμμάτων κοινωνικής επανένταξης. Στην παρούσα μελέτη, επιχειρείται η ανάδειξη της σημασίας των προγραμμάτων αυτών, ιδίως για εκείνους τους παραβάτες που αντιμετωπίζουν και προβλήματα τοξικοεξάρτησης, προκειμένου να διευκολυνθεί η κοινωνική τους ενσωμάτωση και να αντιμετωπιστούν οι πολλαπλές προκλήσεις που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν. Το θέμα αναλύεται μέσω της συστηματικής εξέτασης της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας, της παρουσίασης εμπειρικών δεδομένων και της ανάδειξης συγκεκριμένων πρακτικών που έχουν δείξει θετικές προοπτικές, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Η μελέτη αυτή αναδεικνύει τις διεθνείς και ευρωπαϊκές καλές πρακτικές και τα προγράμματα κοινωνικής επανένταξης που έχουν αποδειχθεί πως επιφέρουν θετικά αποτελέσματα. Πρόκειται για μέτρα που εφαρμόζονται είτε κατά τη διάρκεια της έκτισης ποινής, είτε μετά την αποφυλάκιση, συνδυάζοντας τη θεραπεία της τοξικοεξάρτησης με ολοκληρωμένες στρατηγικές κοινωνικής επανένταξης. Επίσης, ορισμένες χώρες υιοθετούν νομοθεσίες που επιτρέπουν την παρακολούθηση αυτών των προγραμμάτων αντί της φυλάκισης, λαμβάνοντας υπόψη τις αρνητικές ψυχοκοινωνικές συνέπειες του εγκλεισμού. Κεντρικό ρόλο στην αποτελεσματικότητα των στρατηγικών αυτών προκύπτει ότι έχει η ανάπτυξη εργασιακών και κοινωνικών δεξιοτήτων, οι οποίες συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου υποτροπής και στην ενίσχυση της αποχής από τα ναρκωτικά. Τέλος, η επιτυχία αυτών των προγραμμάτων φαίνεται να εξαρτάται από τη συνεργασία μεταξύ δημόσιων φορέων και τοπικών κοινοτήτων, διασφαλίζοντας την πλήρη κοινωνική ένταξη των πρώην τοξικοεξαρτημένων, υπό την προϋπόθεση ότι επιθυμούν ενεργά να συμμετάσχουν στη διαδικασία.