Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και σύγχρονη κοινωνική διαστρωμάτωση: 2000-2020

Μέσα στο πολύπλευρο και πολύχρωμο δίκτυο της σύγχρονης κοινωνίας, στα επίπεδα των σκέψεων, των πράξεων και των υλικών όρων που τη συγκροτούν, καθώς και των ομάδων αυτής, η ανάλυση γύρω από το ζήτημα των κοινωνικών στρωμάτων και της απασχόλησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την κατανόηση του κοινωνικού γίγνεσθαι, της πρακτικής, των ιδεών. Με την παρούσα μελέτη επιθυμούμε σε πρώτο επίπεδο να καταγράψουμε την (ανα)σύνθεση της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και της απασχόλησης στην Ελλάδα μεταξύ 2000 - 2020, υπό το φως των θεσμικών βημάτων προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Το κύριο ερευνητικό ερώτημα που διαπερνά την ανάλυση του παρόντος πονήματος είναι, πρώτον, ποια είναι η σύνθεση των κοινωνικών στρωμάτων στην Ελλάδα, και κατ’ επέκταση αυτού, ποια είναι η δυναμική της εξέλιξη στην προαναφερθείσα περίοδο. Η ιδέα πάνω στην οποία εδράζεται η υπόθεσή μας για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι ότι ιδιαίτερα οικονομικά μοντέλα και μοντέλα πρόνοιας στην Ευρώπη δύναται να καταταγούν σύμφωνα με τα κριτήρια της θεωρίας των Varieties of Capitalism (VoC) (Hall, 2014 & 2017). Οι χώρες με διαφορετικές μορφές καπιταλισμού (VoC) τείνουν να λειτουργούν διαφορετικά αναπτυξιακά μοντέλα για να επιτύχουν καλύτερη οικονομική ανάπτυξη σε ένα ορισμένο πλαίσιο. Στο τρίτο ρεύμα της ανωτέρω θεωρίας απαντήθηκε το ερώτημα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αλληλοεπιδρά με τα διάφορα μοντέλα ανάπτυξης. Παρ' όλα αυτά, το ερώτημα που δεν έχει ακόμη απαντηθεί είναι ποιες είναι οι επιπτώσεις αυτών των παρεμβάσεων στον εγχώριο κοινωνικό χώρο και πώς διαμόρφωσαν τις ταξικές σχέσεις σε εθνικό έδαφος. Η έρευνά εξετάζει τον αντίκτυπο που έχει η ΕΕ σε διάφορα μοντέλα πολιτικής οικονομίας, και συγκεκριμένα στο Μεσογειακό (Ελλάδα), την επιρροή της στη διαμόρφωση ταξικών σχηματισμών και ιδιαίτερα στην εργασία μέσω των πολιτικών απασχόλησης και των μνημονιακών δεσμεύσεων. Σκοπός μας δεν είναι να αποδείξουμε την ορθότητα του συγκεκριμένου θεωρητικού υποδείγματος, αλλά την τάση των αποτελεσμάτων που παρουσιάζει. Η αυγή του 21ου αιώνα στην Ελλάδα έφτασε με τις όχι και πιο ευοίωνες συνθήκες, στον αντίποδα προβλέψεων για τις χρυσές εποχές που θα ερχόντουσαν. Αναλογικά με τα σύγχρονα δεδομένα των παραγωγικών δυνατοτήτων και του αναγκαίου γνωσιο-τεχνολογικού επιπέδου παραγωγής και αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, εκατομμύρια εργαζόμενοι του Ελληνικού κεφαλαίου μελωδούν σε σύνθεση Danse Macabre (ο Χορός του Θανάτου) παρά σε Ωδή της Χαράς όπως θα επιθυμούσαν οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κοινωνίες δύο τρίτων έχουν πλέον αρχίσει να χάνουν τη λάμψη που κάποτε προσπάθησαν να αποκτήσουν, μοιάζοντας με ένα θέαμα που κανείς δεν θα ήθελε να δει όσο τις ανακαλύπτει.