Η σημασία της ένταξης σε κοινωνικά κινήματα (κινήματα πολιτών) σε προσωπικό επίπεδο

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται την πολιτική συμμετοχή σε κοινωνικά κινήματα και διαμαρτυρίες από την κοινωνιοψυχολογική (ΚΨ) σκοπιά, λαμβάνοντας υπόψη τα διαφορετικά ρεύματα σκέψης που αναπτύχθηκαν στους κόλπους της και τις πρόσφατες απόπειρες συνδυασμού των διαφορετικών παραγόντων: σχετική αποστέρηση, «ορθολογικές» μεταβλητές, κοινωνική ταυτότητα, κοινωνικές αναπαραστάσεις και συναισθήματα. Επιδιώχθηκε ο έλεγχος των θεωρητικών μοντέλων (Simon and Klandermans, 2001· van Zomeren, Spears et al., 2004, 2008· van Stekelenburg, Klandermans and van Dijk, 2009, 2011· Sabucedo et al., 2019) στα πλαίσια της πραγματικής συμμετοχής σε τέσσερα εγχώρια κοινωνικά κινήματα τα οποία ποικίλαν ως προς το επίδικο (εργασιακά, αξιοπρέπεια, κατεύθυνση χώρας), την αφορμή (νομοσχέδιο, δολοφονία, διαπραγματεύσεις), τις μορφές δράσης (διαδήλωση, εξέγερση, ακτιβισμοί, απεργία) και το χρονικό πλαίσιο (συστημική ομαλότητα, πολιτική κρίση). Χρησιμοποιήθηκαν δύο διαφορετικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις, αξιοποιώντας τη διαδεδομένη επιλογή της επικέντρωσης στις μεταβλητές (παλινδρομήσεις) αλλά και την λιγότερο αξιοποιημένη μέθοδο της ανάλυσης με επικέντρωση στα άτομα (προφίλ). Επιπλέον, προάχθηκαν τα υπάρχοντα θεωρητικά μοντέλα εξειδικεύοντας τους παράγοντες και επεκτείνοντας τις ιδεολογικές και αναπαραστασιακές πτυχές της σύγκρουσης που οδηγούν σε κινήσεις διεκδίκησης ή αντίδρασης. Στην πιλοτική Έρευνα I (Ν = 54) συμμετείχαν διαδηλωτές σε απεργιακή κινητοποίηση για το ασφαλιστικό, εξετάζοντας τα προφίλ πολιτικοποίησης των συμμετεχόντων. Οι αναλύσεις έδωσαν ενδείξεις για α) τον διαφορετικό τρόπο που οι ΚΨ παράγοντες επιδρούν στο δυναμικό που φτάνει να διαδηλώσει (ταύτιση με πληττόμενη κατηγορία, ταύτιση με ακτιβιστές, θυμός, αποδόσεις ευθυνών, συλλογικό κίνητρο, πολιτικός κυνισμός), β) διαφοροποιήσεις στην αναπαράσταση της σύγκρουσης και την ικανοποίηση από τη δημοκρατία, και γ) ομαδοποιήσεις διαδηλωτών που δεν περιλαμβάνονται στα ΚΨ μοντέλα συλλογικής δράσης. Στην Έρευνα ΙΙ (N = 224) συμμετείχαν μαθητές σχολείων και εξετάστηκε η συμμετοχή τους στην εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008. Μελετήθηκαν τα διαφορετικά προφίλ πολιτικοποίησης κατά την οποία αναδείχθηκαν α) η διαφοροποιημένη επίδραση των ΚΨ παραγόντων σε ετερογενή τμήματα του προς κινητοποίηση πληθυσμού και ειδικά σε όσους συμμετείχαν στη συλλογική διαμαρτυρία (λόγοι συμμετοχής, αποδόσεις ευθυνών, ταυτίσεις, φόβος, οργή), β) διαφορές στον τρόπο πλαισίωσης της σύγκρουσης (πεποιθήσεις για το μέλλον, ευαλωτότητα) και γ) διαφορές στα επίπεδα και τις μορφές συμμετοχής (οργανωμένη, επιθετική, μαθητική). Συνεκτιμήθηκε, επίσης, το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των μαθητών. Στην Έρευνα ΙΙΙ (N = 156) συμμετείχαν εργαζόμενες/οι του Υπουργείου Πολιτισμού, ερωτώμενες σχετικά με το συνδικαλιστικό κίνημα στο χώρο τους. Πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις με βάση τις μεταβλητές και επιπλέον εξετάστηκαν οι διαφορές ανάμεσα σε εργαζόμενες με υψηλή και χαμηλή εργασιακή επισφάλεια. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν α) την απόκλιση από τα συνήθη μοτίβα ΚΨ παραγόντων των μοντέλων συλλογικής δράσης επιβεβαιώνοντας κάποιους (κοινωνικό κίνητρο, πεποιθήσεις, ιδεολογική τοποθέτηση), όπως και β) διαφοροποιήσεις ανάλογα με την επισφάλεια (γενικές δράσεις, κοινά προβλήματα, φόβος, θυμός, αναπαραστάσεις του συνδικαλισμού). Στην Έρευνα IV (Ν = 193) συμμετείχαν ψηφοφόροι του «ΟΧΙ» στο Δημοψήφισμα του ’15 και εξετάστηκε η συμμετοχή τους σε δράσεις την προηγούμενη εβδομάδα, αξιοποιώντας δύο διαφορετικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Οι αναλύσεις με επικέντρωση στις μεταβλητές υποστήριξαν την προβλεπτική ισχύ κάποιων από τις πιο συχνά μελετημένες ΚΨ μεταβλητές (συλλογικό κίνητρο, ταύτιση με πληττόμενη κατηγορία, μαχητικότητα, αποδόσεις, πεποιθήσεις για έξοδο από ΕΕ, ιδεολογική τοποθέτηση). Οι αναλύσεις με βάση τα προφίλ πολιτικοποίησης α) ανέδειξαν με μεγαλύτερη σαφήνεια την προβλεπτική ισχύ των ΚΨ μοντέλων της συλλογικής δράσης (ανισότητα, αδικία, ταύτιση με ακτιβιστές, ανελιξιακή πλάνη, ευαλωτότητα), β) χωρίς ωστόσο να επιβεβαιωθούν διαφορές στη συμμετοχή σε δράσεις ανάμεσα στις πιο πολιτικοποιημένες ομάδες.