Ευρωπαϊκή Αμυντική Ένωση: ουτοπία ή ρεαλιστικό σχέδιο;

Η παρούσα διπλωματική εργασία συντάχθηκε με σκοπό τη μελέτη της πορείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) προς την ολοκλήρωση του πιο βασικού πυλώνα, αυτόν της εξωτερικής πολιτικής που περιλαμβάνει την Κοινή Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας, απαντώντας στο κρίσιμο ερώτημα της εφεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της εξόδου του Ηνωμένου Βασιλείου (ΗΒ) από την ΕΕ, τον ρόλο του ΝΑΤΟ στη συλλογική άμυνα της Ευρώπης και τις απόψεις των Κρατών – Μελών (κ-μ) όσον αφορά στις αντιλαμβανόμενες προκλήσεις ως απειλές, αλλά και τον ρόλο της ΕΕ ως βασικού δρώντα στη Διεθνή Κοινότητα.Η θεμελίωση του υπό ανάπτυξη θέματος αποτέλεσε προέκταση της βιβλιογραφικής και αρθρογραφικής έρευνας, καθώς και των δηλώσεων ευρωπαίων αξιωματούχων σχετικά με τις μελλοντικές προοπτικές της ΕΕ, δίνοντας το στίγμα τους στην αναγκαιότητα ολοκλήρωσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης η οποία θα επιτευχθεί με την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης.Μετά την εισαγωγή, όπου αναφέρεται ο σκοπός της μελέτης αλλά και οι αναγκαίες προϋποθέσεις, ακολουθεί η ανάπτυξη των κεφαλαίων. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η ιστορική ανασκόπηση της ανάπτυξης της ΕΕ με βαρύτητα στον τομέα της άμυνας και ασφάλειας, καθώς και η προσπάθεια ανάλυσης του φαινομένου της ΕΕ από τις διάφορες θεωρίες διεθνών σχέσεων. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται το στρατηγικό περιβάλλον, καθώς και οι σύγχρονες απειλές και προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφαλείας παρουσιάζεται σε ξεχωριστό κεφάλαιο, το τρίτο και ακολουθούν οι αναπτύξεις των δυνατοτήτων της ΕΕ στη σημερινή πραγματικότητα και της μελλοντικής προοπτικής της ΕΕ στα τέταρτο και πέμπτο κεφάλαια αντίστοιχα, καταλήγοντας στα συμπεράσματα που εξήχθησαν από τη μελέτη καθώς και στην αξιολόγηση αυτών.Το σημερινό διεθνές περιβάλλον χαρακτηρίζεται αναμφίβολα από ρευστότητα και αβεβαιότητα, με την επανεμφάνιση δυνάμεων ή την ανάδειξη νέων, οι οποίες επιθυμούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη γεωπολιτική τάξη πραγμάτων. Σε αυτό το περίπλοκο περιβάλλον, με την ασφάλεια να απειλείται ακόμα και στο εσωτερικό των κ-μ, καλείται η ΕΕ να ασκήσει την εξωτερική της πολιτική και να βρει το ρόλο που της αρμόζει ως παγκόσμιου παίκτη στη διεθνή σκακιέρα. Δυστυχώς, η ίδια η ΕΕ ακόμα δεν έχει καταλήξει στο αν θα πρέπει να αποτελέσει μελλοντικά ανεξάρτητο δρώντα στο διεθνές περιβάλλον.Στη Συνθήκη της Λισαβόνας (2009), αν και εμπεριέχεται η δημιουργία μιας κοινής αμυντικής πολιτικής της ΕΕ, παρατηρούμε ότι δεν υπάρχει πρόβλεψη για «συλλογική άμυνα». Σύμφωνα με τη Συνθήκη, παρέχεται στην ΕΕ η επιχειρησιακή δυνατότητα, στη βάση στρατιωτικών και μη μέσων, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε αποστολές εκτός της ΕΕ για τη διατήρηση της ειρήνης, την πρόληψη των συγκρούσεων και την ενίσχυση της διεθνούς ασφαλείας σύμφωνα με τις αρχές του ΟΗΕ.Για να ισχυροποιηθεί όμως ο ρόλος της ΕΕ στη διεθνή σκηνή ως βασικού δρώντα, απαιτείται να εμπνέει αξιοπιστία και να διαθέτει δυνατή και ενιαία φωνή. Αυτό συνεπάγεται ισχυρές ένοπλες δυνάμεις και πολιτική βούληση για αποτελεσματική χρήση τους όποτε, όπου και όταν χρειασθεί. Στο σημερινό διεθνές περιβάλλον αστάθειας και προκλήσεων, η «ήπια ισχύ», που ως τώρα ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της ΕΕ, δεν αρκεί. Η απουσία ενός κοινού ευρωστρατού είναι πλέον εμφανής.