Σουν Τσου-Βυζάντιο-Κλαούζεβιτς: συγκριτική ανάλυση τριών σχολών σκέψης

Στην διαδρομή της ιστορίας, πολλοί φιλόσοφοι, στρατηγοί και άνθρωποι του πνεύματος, προσπάθησαν να προσεγγίσουν, να αναλύσουν και να ερμηνεύσουν αυτόν τον τόσο πολύπλοκο, περιζήτητο αλλά και επαχθή όρο της στρατηγικής. Ανάμεσα σε όλους αυτούς τους στρατηγικούς μελετητές, αναμφισβήτητα, περίοπτη θέση ανήκει σε δυο μεγάλους «στρατηγιστές», τον Sun Tzu και τον Clausewitz οι οποίοι έζησαν κάτω από διαφορετικές συνθήκες, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και σε διαφορετικές χώρες με εντελώς διαφορετικές παραδόσεις, ήθη, έθιμα και κουλτούρα. Από την άλλη, το Βυζάντιο ως σχολή σκέψης, εκ φύσεως δεν βασίζεται σε ένα και μοναδικό άνθρωπο όπως οι ανωτέρω στρατηγιστές και συνεπώς είναι πιο δύσκολο να το αντιληφθούμε ως μια ολότητα. Η δυσκολία αυτή σε καμία περίπτωση δεν μειώνει τη σημασία αυτής της οντότητας, αντιθέτως, δημιουργεί το εγγενές θεωρητικό ενδιαφέρον που προκαλεί η ασυνήθιστη μακροβιότητα της βυζαντινής ισχύος και επιρροής. H Βυζαντινή Αυτοκρατορία συνεχώς είχε να διαχειριστεί πολλές κρίσεις σε πολλά μέτωπα. Το Βυζάντιο είχε πάντα μαζί του και τους εχθρούς του σε όλη του την περιφέρεια. Κατά συνέπεια, λειτουργούσε περισσότερο με ελιγμούς, παρά με συνδυασμούς και πρόσεχε ιδιαίτερα τις γεωστρατηγικές θέσεις. Η μελέτη αυτή, αφού αναλύει την κάθε μια στρατηγική σκέψη προβαίνει στη μεταξύ τους σύγκριση προσπαθώντας να εντοπίσει τα σημεία σύγκλισης ή απόκλισης και την τυχόν διαχρονικότητα τους. Στα τρία πρώτα κεφάλαια παρουσιάζεται αναλυτικά η κάθε σχολή σκέψης, Sun Tzu, Βυζάντιο και Clausewitz αντίστοιχα, όπως αποτυπώνεται στα έργα των δύο θεωρητικών του πολέμου και στα εγχειρίδια στρατιωτικής πραγματείας των Βυζαντινών συγγραφέων. Στο τέταρτο κεφάλαιο η σύγκριση που ακολουθεί, βασίζεται στην έννοια του πολέμου, όπως αυτή προσεγγίζεται από τις τρεις σχολές σκέψης στα διάφορα επίπεδα στρατηγικής (υψηλής, στρατιωτικής και τακτικής), χωρίς να αγνοείται το ιστορικό πλαίσιο που τις διαμόρφωσε. Εντοπίζονται πολλά σημεία στα οποία οι υπό εξέταση σχολές σκέψης αποδεικνύονται διαχρονικές. Εντοπίζονται βέβαια και άλλα, όπου οι σύγχρονες συνθήκες τις καθιστούν ξεπερασμένες. Σταθμίζοντας όλες τις περιπτώσεις, η παρούσα διπλωματική εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, μέσα από τη σπουδή των συγγραμμάτων των τριών σχολών σκέψης ο σύγχρονος μελετητής μόνο οφέλη έχει να αποκομίσει, αρκεί να συνειδητοποιήσει ότι ο πόλεμος πρέπει να μελετάται σε σχέση με τις γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές συνιστώσες που κατά περίπτωση τον περιβάλλουν, και όχι υιοθετώντας αβασάνιστα θεωρίες και ιδεολογίες που διατυπώθηκαν κάτω από διαφορετικές συνθήκες.