Στο ρεύμα των δεδομένων: νέα μέτωπα και σταυροδρόμια για τη διπλωματία των δεδομένων

Η διπλωματία των δεδομένων αναδύεται ως πεδίο σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες της ισχύος ξαναγράφονται ταχύτερα από ό,τι οι θεσμοί μπορούν να προσαρμοστούν. Η παρούσα διατριβή υποστηρίζει ότι τα δεδομένα δεν αποτελούν περιφερειακή ανησυχία της ψηφιακής εποχής, αλλά βρίσκονται στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής αναταραχής που αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη ανταγωνίζονται, συνεργάζονται και, τελικά, επιβιώνουν. Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι απλώς πώς τα δεδομένα υποστηρίζουν τη διπλωματία ως εργαλείο, αλλά πώς, ως στρατηγικός πόρος, έχουν μεταβάλει τις κρατικές προτεραιότητες, τα εθνικά συμφέροντα και το ίδιο το περιβάλλον εντός του οποίου ασκείται η διπλωματία. Η υπάρχουσα βιβλιογραφία για τη διπλωματία των δεδομένων παραμένει κατακερματισμένη και στενή, αντιμετωπίζοντας τα δεδομένα κυρίως ως μέσο ενίσχυσης των διπλωματικών λειτουργιών και όχι ως αυτόνομο παράγοντα γεωπολιτικής αλλαγής. Η διατριβή αντιμετωπίζει αυτό το κενό χαρτογραφώντας τρεις καθιερωμένους άξονες του πεδίου (τα δεδομένα στη διπλωματία, η διπλωματία για τα δεδομένα και τα δεδομένα για τη διπλωματία) και στη συνέχεια υπερβαίνει τα όριά τους για να εξετάσει αυτό που η έρευνα έχει σε μεγάλο βαθμό παραβλέψει: τη δομική επίδραση των δεδομένων στις διεθνείς σχέσεις και την εξωτερική πολιτική. Μέσα από αναλογίες με τη διπλωματία του πετρελαίου και του νερού, η διατριβή αναδεικνύει ότι τα δεδομένα μοιράζονται και με τους δύο αυτούς πόρους την ικανότητα να συγκεντρώνουν ισχύ, να δημιουργούν στρατηγικές εξαρτήσεις και να παράγουν διπλωματικά πλαίσια, ενώ παράλληλα ασκούν νέες πιέσεις στα ενεργειακά και υδάτινα συστήματα μέσω των αυξανόμενων αναγκών υποδομής της οικονομίας των δεδομένων. Πέντε δέσμες προκλήσεων καθορίζουν το σύγχρονο τοπίο: ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός για τις κρίσιμες υποδομές δεδομένων· οι απειλές στον κυβερνοχώρο κατά φυσικών και ψηφιακών συστημάτων· το κατακερματισμένο και ολοένα πιο περιοριστικό παγκόσμιο καθεστώς διακυβέρνησης δεδομένων και διασυνοριακών ροών· η δυσεπίτευκτη επιδίωξη κυριαρχίας επί των δεδομένων· και οι συνέπειες της εκ-δεδομενοποίησης και του καπιταλισμού επιτήρησης για την κρατική εξουσία και τη διπλωματική πρακτική. Κάθε μία από αυτές εξετάζεται μέσα από πραγματικά παραδείγματα, από τους πολέμους τσιπς ΗΠΑ–Κίνας και τις κοπές υποθαλάσσιων καλωδίων στη Βαλτική, έως την παγκόσμια εξάπλωση του GDPR και την πολιτική χειραγώγηση συμπεριφορικών δεδομένων από την Cambridge Analytica. Η συζήτηση συνθέτει αυτές τις νημάτες σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο, ιχνηλατώντας τις ανταγωνιστικές στρατηγικές των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και αναδεικνύοντας πώς μεσαίες δυνάμεις, μέσω πρωτοβουλιών όπως η Συμφωνία Ψηφιακής Οικονομίας της ASEAN και η γαλλο-εμιρατική εταιρική σχέση στον τομέα της ΤΝ, διαμορφώνουν χώρους στρατηγικής αυτονομίας. Η διατριβή ολοκληρώνεται με συγκεκριμένες συστάσεις, υποστηρίζοντας ότι τα κράτη οφείλουν να υπερβούν τις αντιδραστικές στρατηγικές, να ενσωματώσουν τη διπλωματία των δεδομένων στον σχεδιασμό εξωτερικής πολιτικής και να αναπτύξουν τη θεσμική γνώση που απαιτείται για να ανταποκριθούν στη γεωπολιτική διάσταση των δεδομένων. Όσοι το πράξουν θα βρεθούν σε καλύτερη θέση να διαμορφώσουν αυτό που έρχεται. Όσοι δεν το πράξουν κινδυνεύουν να το υποστούν.