Απάτη στις οικονομικές καταστάσεις: μοντέλα πρόβλεψης της απάτης

Η παρούσα διπλωματική εργασία εκπονείται στα πλαίσια του μεταπτυχιακού προγράμματος «Ελεγκτική και Φορολογία» του τμήματος Δημόσιας Διοίκησης και πραγματεύεται το φαινόμενο της απάτης στις οικονομικές καταστάσεις. Στο πλαίσια του θέματος θα αναλύσουμε μέσω βιβλιογραφικής ανασκόπησης την παραποίηση των οικονομικών καταστάσεων καθώς και την σημασία που έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια η έγκαιρη πρόβλεψη και η κατά το δυνατόν πληρέστερη καταπολέμηση της στην συνέχιση των δραστηριοτήτων και στην βιωσιμότητα των επιχειρήσεων τόσο στο Ευρωπαϊκό όσο και στο παγκόσμιο πάλκο. Έναυσμα για την επιλογή του συγκεκριμένου θέματος αποτέλεσαν τα πρόσφατα οικονομικά σκάνδαλα που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα. Μία παραδοχή, η οποία χαρακτηρίζει ιδιαίτερα την εποχή μας σύμφωνα με τον Ian Griffiths (1981) είναι ότι «η Δημιουργική Λογιστική είναι το μεγαλύτερο κόλπο μετά τον Δούρειο Ίππο». Αναλυτικά, στο πρώτο σκέλος της εργασίας, παρατίθεται το εννοιολογικό πλαίσιο της απάτης προσπαθώντας μέσα από την υπάρχουσα θεωρία να οριοθετήσουμε σωστά τον ορισμό της, τις προϋποθέσεις ώστε να υπάρξει το φαινόμενο της απάτης, με χαρακτηριστική αναφορά να γίνεται στο «Τρίγωνο της Απάτης» καθώς και σε ποιες μορφές μπορεί να εμφανιστεί με κύρια και σημαντικότερη στα πλαίσια της εργασίας μας την περίπτωση της παραποίησης των οικονομικών καταστάσεων. Παράλληλα, γίνεται εκτενής αναφορά στις πρακτικές και στα λογιστικά τεχνάσματα που μπορεί να ακολουθήσει μία εταιρεία όταν έχει σκοπό να παραπλανήσει τους άμεσα ενδιαφερόμενους επί των οικονομικών καταστάσεών της με ιδιαίτερη μνεία να γίνεται στην «Δημιουργική Λογιστική». Στην συνέχεια, παρατίθεται το κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τον έλεγχο επί των οικονομικών καταστάσεων και πιο συγκεκριμένα τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου με ιδιαίτερη έμφαση να δίνεται στα Δ.Π.Ε. 240, 315, 700 και 550, τον νόμο του Sarbanes Oxley, καθώς επίσης και στο ρόλο που διαδραματίζει ο ελεγκτής στην πρόληψη και στον εντοπισμό της απάτης. Ένα σημαντικό κεφάλαιο ακόμα αποτελεί η εταιρική διακυβέρνηση και ο εσωτερικός έλεγχος, τα οποία μελετώνται και αναλύονται στα πλαίσια που σχετίζονται με φαινόμενα απάτης. Συγκεκριμένα, δίδεται έμφαση στην διαφοροποίηση του φύλου καθώς και στον ρόλο των ανεξάρτητων μελών στην παραποίηση των οικονομικών καταστάσεων. Οι παραπάνω παραδοχές πραγματοποιούνται ώστε να δημιουργηθεί το κατάλληλο υπόβαθρο για τον αναγνώστη και αφού τον εισαγάγουμε στην έννοια της απάτης, στην συνέχεια να προχωρήσουμε στην ειδικότερη ανάλυση τριών ερευνών που εξετάζουν την πρόβλεψη της απάτης στις οικονομικές καταστάσεις, οι οποίες επιλέχθηκαν έπειτα από την μελέτη τριάντα και πλέον επιστημονικών ερευνών από την διεθνή και εγχώρια βιβλιογραφία. Στις έρευνες που επιλέχτηκαν εξετάζεται η εφαρμογή ενός μοντέλου πρόβλεψης της απάτης, σε καθεμία αντίστοιχα. Συγκεκριμένα, τα μοντέλα αυτά είναι: 1. Μοντέλο πρόβλεψης της απάτης με την χρήση χρηματοοικονομικών δεικτών 2. Μοντέλο πρόβλεψης της απάτης βάσει διαφοροποίησης του φύλου 3. Μοντέλο πρόβλεψης της απάτης κατά Beneish Για τα παραπάνω μοντέλα αποτυπώνεται μία θεωρητική προσέγγιση, η μεθοδολογία έρευνας και τα αποτελέσματα βάση των οποίων κρίναμε ότι ξεχώρισαν και ήταν σημαντικά στην διεθνή βιβλιογραφία στην συνεχή προσπάθεια για την πρόληψη της απάτης στις οικονομικές καταστάσεις. Στόχος της ανάλυσης των μοντέλων αυτών είναι η κατανόηση και κυρίως η αποσαφήνιση των μεταβλητών εκείνων που διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην πρόβλεψη και κατά συνέπεια στον εντοπισμό της απάτης. Συνεπώς, σύμφωνα με την ανασκόπηση που διενεργήσαμε στην εγχώρια και διεθνή βιβλιογραφία οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι η πρόβλεψη της απάτης απαιτεί την εξέταση πολλών παραγόντων είτε ποιοτικών είτε ποσοτικών. Πολλοί ερευνητές προσπάθησαν να προσεγγίσουν το φαινόμενο της οικονομικής απάτης σε θεωρητικό επίπεδο. Η ραγδαία εξέλιξη της αγοράς χρήζει όμως την υιοθέτηση πιο δραστικών μέτρων ώστε οι μέτοχοι καθώς και οι άμεσοι ενδιαφερόμενοι μίας οντότητας να μην παραπλανώνται. Οι Ορκωτοί Ελεγκτές μέσω ποικίλων ελεγκτικών διαδικασιών τείνουν να εντοπίζουν την ύπαρξη απάτης σε κάποιες περιπτώσεις. Ωστόσο, λόγω του όγκου των πληροφοριών ο δειγματοληπτικός έλεγχος δεν αποφέρει σε ένα πλήθος συναλλαγών την απόλυτη διασφάλιση, αλλά μία εύλογη διασφάλιση ότι οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις έχουν καταρτιστεί ορθά και με σαφήνεια.