Το μεταναστευτικό ως νέα μορφή ασύμμετρου πολέμου και μέσο επιβολής της Τουρκίας στην ΕΕ–Ελλάδα–Κύπρο

Η μετανάστευση αποτελεί φαινόμενο συνυφασμένο στενά με την κοινωνική και πολιτιστική εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, ενώ η προσφυγική διάσταση του φαινομένου, κινείται σε διαφορετικό πραγματολογικό πλαίσιο, εξαιτίας του στοιχείου της βιαιότητας που την προκαλεί. Ωστόσο συχνά περιπλέκονται και συνδέονται τα δυο φαινόμενα και στην παρούσα εργασία επιχειρείται η νομική αποσαφήνισή τους. Στο κύριο ερώτημα της παρούσας εργασίας, δηλαδή περί της εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού εκ μέρους της Τουρκίας και η χρήση του ως ασύμμετρη απειλή εις βάρος της Αθήνας, της Λευκωσίας και της ΕΕ γενικότερα, υπάρχει σύντομη μνεία στο υπό διαμόρφωση πλαίσιο σχέσεων μεταξύ των κυρίων δρώντων, ώστε να γίνει κατανοητό το ιστορικό υπόβαθρο το οποίο οδήγησε στα γεγονότα του Μαρτίου του 2020. Η Τουρκία λειτούργησε αδίστακτα προκειμένου να δημιουργήσει πρόβλημα σε Ελλάδα και Κύπρο. Τον Μάρτιο του 2020, η Άγκυρα πίεσε την Ελλάδα, «επιστρατεύοντας» την απειλή της μαζικής διοχέτευσης μεταναστευτικών μαζών προς τα ελληνικά εδάφη. Δια τούτο αναλύονται τα χαρακτηριστικά μιας ασύμμετρης επίθεσης και εξετάζονται τα γεγονότα τα οποία συνηγορούν στο ότι οι τουρκικές ενέργειες στον Έβρο, εμπίπτουν στις εν λόγω μορφές ασύμμετρης επίθεσης, με στόχο την πρόκληση εσωτερικής κοινωνικοπολιτικής αστάθειας στην ΕΕ και τη μεγιστοποίηση των ωφελημάτων από την εξαργύρωση του μεταναστευτικού. Παρά το γεγονός ότι η Τουρκία, ηττήθηκε στο μέτωπο του Έβρου, συνέχισε να διοχετεύει μεταναστευτικά κύματα προς την Κύπρο, με κύριο «συνεργό» το ψευδοκράτος, το οποίο διαδραματίζει το ρόλο του «διακινητή». Καθίσταται προφανές ότι η Άγκυρα αφενός σιγοντάρει την εγκληματική δράση των δικτύων διακίνησης, αφετέρου πριμοδοτεί τη δημιουργία ενός νέου μεταναστευτικού διαδρόμου προς τα ευρωπαϊκά εδάφη, παρέχοντας κάθε είδους διευκολύνσεις προς τους μετανάστες. Τι άλλαξε τα τελευταία έξι έτη, μετά την προσφυγική κρίση του 2015 και η Ελλάδα και η Κύπρος εφάρμοσαν διαφορετική πολιτική, ουσιαστικά ανάσχεσης και αποτροπής των ροών; Η αλλαγή εξουσίας στην Αθήνα, η παρατεταμένη ύφεση και η έκρηξη της πανδημίας, η γενικότερη μεταβολή των κοινωνικοπολιτικών συσχετισμών στο εσωτερικό των χωρών, ώθησε τους κυβερνώντες να λάβουν μέτρα αναχαίτισης της παράνομης εισόδου μεταναστών. Οι κοινωνίες γίνονται ολοένα και λιγότερο ανεκτικές σε ανεπιτυχείς πολιτικούς χειρισμούς. Και το μεταναστευτικό ζήτημα «κινείται στη σφαίρα» και των δύο ανωτέρω πεδίων. Συμπερασματικά, στην εν λόγω εργασία, αποδεικνύεται ότι ενώ το μεταναστευτικό ζήτημα αποτελεί πρόβλημα των σημερινών κοινωνιών, η ΕΕ δεν κατόρθωσε να διαγνώσει τις επιπτώσεις του στο πλαίσιο της γεωπολιτικής ρευστότητας. Συνέπεια τούτου, ήταν η αλλαγή της στάσης των χωρών που δέχονται τα κύματα των μεταναστευτικών ροών, με εντατικοποίηση των συνοριακών ελέγχων. Η Τουρκία, ως πηγή αποσταθεροποίησης, δρα ως διαμετακομιστικό κέντρο προς την ΕΕ, διευκολύνοντας τις ροές, παρόλες τις δεσμεύσεις της, εργαλειοποιώντας τους μετανάστες. Τέλος, παρατίθενται προτάσεις για την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού ζητήματος, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η ανάγκη για δημιουργία κοινού μετώπου των χωρών του νότου της ΕΕ. Επιπλέον είναι αναγκαία η τροποποίηση της πολιτικής της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη το ανθρωπιστικό κομμάτι του ζητήματος. Όσον αφορά την Ελλάδα και την Κύπρο, το μεταναστευτικό ζήτημα περιλαμβάνει την αντιμετώπιση του σε σχέση με την Τουρκία, αλλά και τη διαχείριση των υπαρχόντων μεταναστών που βρίσκονται στα εδάφη τους, κάνοντας χρήση των εργαλείων της ΕΕ.