Political philosophy and education politics: F. A. Hayek’s epistemological argument against central planning - A (meta-)critical comment

Το σκεπτικιστικό επιχείρημα του Hayek ενάντια στον «κεντρικό σχεδιασμό» και υπέρ της «αποκέντρωσης», το οποίο αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της κριτικής του στους «σοσιαλιστές όλων των κομμάτων» και τον πυλώνα της (νεο)φιλελεύθερης / (νεο)συντηρητικής αναδιάρθρωσης των κρατικών δομών, συμπεριλαμβανομένης και της εκπαίδευσης, χαίρει γενικής αποδοχής τόσο από εθνικές κυβερνήσεις και υπερεθνικούς οργανισμούς όσο και από διανοούμενους ανεξαρτήτως πολιτικών πεποιθήσεων, φιλοσοφικών απόψεων και μεθοδολογικών επιλογών. Σύμφωνα με τον Hayek, η αναδιάρθρωση αυτή όχι μόνο θα βελτιστοποιήσει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, στον βαθμό που θα επιτρέψει στους δημόσιους λειτουργούς, όπως οι εκπαιδευτικοί, να αξιοποιήσουν την άρρητη γνώση τους, αλλά και θα τους απελευθερώσει ότι τις γραφειοκρατικές και άρα καταπιεστικές δομές οι οποίες τους εμποδίζουν να αναδείξουν τη δημιουργικότητά τους και τους αποτρέπουν από το να αναλάβουν καινοτόμες πρωτοβουλίες. Στη βάση του επιχειρήματος αυτού βρίσκεται μια οντολογική εικόνα σύμφωνα με την οποία η κοινωνική ευταξία επιτυγχάνεται όχι όταν τα δρώντα υποκείμενα υπακούν στις διαταγές που εκδίδονται από μια κεντρική αρχή, η οποία καταστατικά αγνοεί την άρρητη γνώση τους, και για να επιβάλλει το κεντρικά σχεδιασμένο πρόγραμμά της αναγκαστικά θα καταφύγει στη βία και την επιβολή, αλλά όταν συντονίζουν τη δράση τους προσφεύγοντας σε αφηρημένους κανόνες συμπεριφοράς τους οποίους γνωρίζουν άρρητα, ακολουθούν ασυνείδητα και χωρίς να μπορούν να τους προσδώσουν μια προτασιακή μορφή. Στην παρούσα εργασία επιχειρώ να αποδομίσω τη λογική συνοχή του εν λόγω επιχειρήματος. Αξιοποιώντας τη διάκριση του Wittgenstein ανάμεσα «στη διαδικασία που βρίσκεται σε συμφωνία με έναν κανόνα» και στη «διαδικασία που εμπλέκει έναν κανόνα» θα ισχυριστώ ότι ο Hayek, συγχέοντας τις δυο διαδικασίες, επιχειρεί να παρουσιάσει τις υποκειμενικές – πολιτικές και κοινωνικές – απόψεις του ως κανονιστικά και περιγραφικά αντικειμενικές. Παράλληλα, βασιζόμενος στην κριτική του Ryle στον διανοουμενισμό, θα καταδείξω ότι τόσο ο Hayek όσο και ο συνοδοιπόρος του Michael Polanyi υποπίπτουν σε κατηγορικά σφάλματα και δεν αποφεύγουν την ατέρμονη αναδρομή. Καταλήγω ότι και οι δυο θεμελιώνουν τη (νεο)φιλελεύθερη επιστημολογία τους σε μια συντηρητική κοσμοεικόνα η οποία, όντας ελιτίστικη, αντιβαίνει στους διακηρυγμένους στόχους της.