Το "Εθνικό Ζήτημα" στην ελληνική μαρξιστική ιστοριογραφία (1907-1959)

Στην παρούσα διατριβή ερευνώνται οι μηχανισμοί μέσα από τους οποίους οι Έλληνες μαρξιστές ιστοριογράφοι της περιόδου 1907-1959 διαμόρφωσαν τις προσλήψεις τους επί του εθνικού φαινομένου στην Ελλάδα και του κοινωνικού περιεχομένου της επανάστασης του 1821. Κεντρικό ερώτημα είναι το ποιες αλλαγές γνωρίζουν αυτές οι προσλήψεις και πως επιδρούν σε αυτές οι σχετικές επεξεργασίες των κλασικών του μαρξισμού της Α΄ και της Β΄ Διεθνούς, οι τροποποιούμενοι τρόποι πρόσληψης των εργαλείων του μαρξισμού, οι συγκρούσει στο εσωτερικό του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος και τα άμεσα πολιτικά και κοινωνικά επίδικα της Ελλάδας. Ως αρχής της περιόδου διερεύνησης ορίζεται το 1907, όταν ο Γεώργιος Σκληρός εκδίδει το Κοινωνικόν μας Ζήτημα και ως όριο το 1959, όταν τελειώνει το ιστορικό έργο του Γιάνη Κορδάτου. Στο πρώτο κεφάλαιο διερευνάται η θέση που κατέχει η μελέτη του εθνικού φαινομένου στο έργο των Καρλ Μαρξ και Φρήντριχ Ενγκελς και την μαρξική φιλοσοφία της ιστορίας. Συγκεκριμένα, εξετάζεται το κατά πόσο οι δύο κλασικοί είχαν διαμορφώσει μια διακριτή θεωρία για το φαινόμενο του έθνους ή το εξέταζαν στο πλαίσιο των άλλων επεξεργασιών τους, ως ένα δευτερογενές παράγωγο του καπιταλισμού και το προσέγγιζαν κυρίως με όρους πολιτικής τακτικής. Στο δεύτερο κεφάλαιο διερευνώνται οι τρόποι ερμηνείας του εθνικού φαινομένου από τους επιγόνους των Μαρξ και Ένγκελς, τους μαρξιστές διανοητές και πολιτικούς της Β΄ Διεθνούς, με άξονα το ότι οι τελευταίοι καλούνταν σε μεγάλο βαθμό να τοποθετηθούν για το εθνικό ζήτημα πάνω σε πολιτικές διεργασίες και κινηματικές εξελίξεις που συντελούνταν στο εσωτερικό των κρατών τους, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν στο εσωτερικό του σοσιαλιστικού κινήματος συγκρουόμενες οπτικές. Στο τρίτο κεφάλαιο διερευνώνται οι προσεγγίσεις των Ελλήνων μαρξιστών για το φαινόμενο του έθνους, κυρίως με άξονα την επανάσταση του 1821. Με βάση τα προηγούμενα, διερευνάται ο βαθμός στον οποίο έχουν επιδράσει σε αυτές τις προσεγγίσεις οι αναλύσεις των κλασικών του μαρξισμού για το έθνος και για την εξέλιξη των ιστορικών σταδίων. Επίσης, εξετάζεται η επίδραση που ασκούν η πολιτική και κοινωνική συγκυρία, και ειδικά τα κομβικά γεγονότα της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης.