Η διαχείριση των υδάτινων πόρων ως παράγοντας περιφερειακής σταθερότητας: η περίπτωση της Κεντρικής Ασίας

Η άποψη που πρεσβεύει ότι η ασφάλεια των υδάτινων πόρων θα διαμορφώσει την πορεία του 21ου αιώνα κυριαρχεί ολοένα και περισσότερο στο δημόσιο διάλογο. Αδιαμφισβήτητη κρίνεται δε η άρρηκτη σύνδεση της διαθεσιμότητας, της πρόσβασης και της κατανομής των φυσικών πόρων με την πολιτική και οικονομική σταθερότητα, την κοινωνική ευημερία, καθώς και με τη Δαμόκλειο σπάθη της ανάδυσης συγκρούσεων. Το νερό αντιμετωπίζετο παλαιότερα ως ακένωτη πηγή ζωής ̇ σήμερα θεωρείται ως σπάνιο, η διαχείριση του οποίου πρέπει να προσεγγίζεται, να σχεδιάζεται και να πραγματοποιείται με όρους επίτευξης της βιωσιμότητάς αυτού. Συνεπώς, οι υδάτινοι πόροι και τα συστήματα παροχής των χρησιμοποιούνται τόσο όσο ως άλλοθι όσο και ως μέσο για την πυροδότηση εντάσεων και διενέξεων, δεδομένου ότι ο ανταγωνισμός για την απόκτηση των περιορισμένων αυτών πόρων δύναται να οδηγήσει τα έθνη στη διαπίστωση ότι η πρόσβαση στο νερό άπτεται ευαίσθητων ζητημάτων εθνικής ασφάλειας. Η παρούσα διπλωματική εργασία επιδιώκει να αποδείξει ότι, παρόλη την ικανότητα των υδάτινων πόρων να υποδαυλίζουν περιφερειακές συγκρούσεις και να αποτελούν απειλή για τη διεθνή ασφάλεια, δεν αποτελούν το μόνο παράγοντα αστάθειας. Αντιθέτως, διαπιστώνεται ότι τα κράτη προκρίνουν τη δημιουργία συνεργατικών δομών και τη σύναψη σχετικών διμερών ή πολυμερών συνθηκών. Μολαταύτα, τα σχήματα αυτά δεν φαίνονται ικανά να πείσουν τα κράτη προς την κατεύθυνση της συμμόρφωσης και του αυτό-περιορισμού. Επιπλέον, θα σκιαγραφηθεί η θεωρία της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Υδάτινων Πόρων (Integrated Water Resources Management -IWRM), ενώ παράλληλα εξετάζετε ότι τα επιμέρους στοιχεία που την απαρτίζουν μπορούν εν μέρει να βοηθήσουν στην επίτευξη της σταθερότητας και την προαγωγή της ανάπτυξης ορισμένων προβληματικών περιοχών. Τέλος, η εργασία αυτή θα πραγματοποιήσει μια περιπτωσιολογική ανάλυση της περίπτωσης της Κεντρικής Ασίας. Η συγκεκριμένη περιοχή εμφανίζει υψηλό ερευνητικό ενδιαφέρον εξαιτίας της φύσης της : αποτελείται από τις Δημοκρατίες του Καζακστάν, του Κιργιστάν , του Τατζικιστάν, του Τουρκμενιστάν και του Ουζμπεκιστάν. Τα κράτη αυτά, έχοντας ως κίνητρα τις ανησυχίες για την οικονομική τους ανάπτυξη, την ανάγκη ελέγχου επί των κοινωνικών και εθνοτικών εξεγέρσεων και την επιθυμία για διαχείριση της υποβάθμισης του περιβάλλοντος και δημογραφικής αύξησης, τείνουν να οικοδομούν ρητορικές που εδράζονται στη παρουσίαση της αιτιώδους συνάφειας ζητημάτων σχετιζόμενων με τους υδάτινους πόρους και της εθνικής ασφάλειας. Τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα που ταλανίζουν την Κεντρική Ασία συνδέονται με την κατανομή, τη χρήση και την προστασία της ποιότητας των υδάτινων πόρων. Απαραίτητη κρίνεται μια περιφερειακά εστιασμένη προσέγγιση της προστασίας των πόρων αυτών, μιας και ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της περιοχής είναι η ύπαρξη διασυνοριακών ποταμών, λιμνών και θαλασσών. Η εργασία θα στοχεύσει να εφαρμόσει τις προαναφερθείσες θεωρίες, προκειμένου να εξηγήσει τα προβλήματα της περιοχής, ενώ επιδίωξή της αποτελεί η εξεύρεση λύσεων, μέσω των θεωριών, ικανών να παράσχουν ένα πιο βιώσιμο και ειρηνικό μέλλον για τις χώρες αυτές.