Η σύγκρουση ρόλων φύλου σε στρέιτ και γκέι άνδρες: μια οιονεί πειραματική, κοινωνιογνωστική και κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση

Η άκριτη υιοθέτηση κοινωνικά επιθυμητών ρόλων φύλου από στρέιτ και γκέι άνδρες σύμφωνα με τα πρότυπα της ιδεολογίας αρρενωπότητας ρυθμίζει τη σεξουαλική ταυτότητα, επιφέρει μια σειρά από αρνητικές ψυχολογικές συνέπειες και οδηγεί τους άνδρες στην έκφραση χαρακτηριστικών συμπεριφορικών μοτίβων που εκφράζουν Σύγκρουση Ρόλων Φύλου (ΣΡΦ), μια έννοια που ποτέ πριν δεν εξετάστηκε σε ελληνικό πληθυσμό. Στη σχετική βιβλιογραφία, έχουν προσδιοριστεί οι αρνητικές συνέπειες της ΣΡΦ τόσο σε ενδοατομικό όσο και σε διαπροσωπικό επίπεδο, αλλά η συντριπτική πλειοψηφία των ερευνών ακολούθησε συσχετιστικό σχεδιασμό με χορήγηση εργαλείων αυτοαναφοράς. Για την περαιτέρω διερεύνηση της έννοιας της ΣΡΦ, μελετήθηκαν: (α) οι διαστάσεις της σεξουαλικής ταυτότητας των στρέιτ και γκέι ανδρών με κατασκευή ενός καινούργιου εργαλείου για τη μέτρηση της ταυτότητας των στρέιτ ανδρών, (β) η πιθανή επίδραση του πλαισίου αναφοράς στην εκδήλωση συμπεριφορικών μοτίβων της ΣΡΦ με την κατασκευή βινιετών που κάθε μία αντανακλούσε ένα ξεχωριστό πλαίσιο αναφοράς, (γ) τα γνωστικά χαρακτηριστικά και η επεξεργασία συναισθημάτων που συνδέεται με την ΣΡΦ με την κατασκευή μιας βάσης δεδομένων αποτελούμενη από οπτικά ερεθίσματα και (δ) ο αντίκτυπος της ΣΡΦ στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της σχέσης και της σχεσιακής ικανοποίησης. Για το λόγο αυτό, διεξήχθησαν 8 εμπειρικές έρευνες κατά τα έτη 2018 – 2021, επτά ποσοτικές και μία ποιοτική και αρχικά συμμετείχαν συνολικά 5,236 άτομα από τα οποία αναλύθηκαν τα δεδομένα των 3,990 συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα φαίνεται να στηρίζουν σε μεγάλο βαθμό το μοντέλο της παρούσας διατριβής, το οποίο για πρώτη φορά στη σχετική βιβλιογραφία παρουσιάζει την αρχική κοινωνικοποίηση των ρόλων φύλου και το οικογενειακό πλαίσιο με την έννοια της ταυτότητας, της σεξουαλικότητας, τη ΣΡΦ και τον αντίκτυπό της σε ενδοατομικό και διαπροσωπικό επίπεδο. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, αρχικά εμφανίζονται οι διεργασίες κοινωνικοποίησης ρόλων φύλου κυρίως μέσω του οικογενειακού περιβάλλοντος και δευτερευόντως από άλλα περιβάλλοντα, όπως το σχολικό, οι παρέες συνομηλίκων, συμμαθητές και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον. Στη συνέχεια, ενώ αναπτύσσεται παράλληλα η κοινωνική και ατομική ταυτότητα, αναδύονται οι έννοιες του πραγματικού εαυτού και τις πραγματικής αρρενωπότητας, οι οποίες ρυθμίζονται από τα προβαλλόμενα πρότυπα της ιδεολογίας της αρρενωπότητας. Το αναπτυσσόμενο άτομο διερευνά διαφορετικές ταυτότητες και εντέλει δεσμεύεται σε μία την οποία εξατομικεύει. Οι διαφορετικές αυτές ταυτότητες εξαρτώνται από τη σεξουαλική ταυτότητα του ατόμου η οποία κυρίως ορίζεται από το σεξουαλικό προσανατολισμό. Σε περίπτωση που το άτομο δε διερευνήσει ή / και δεν εξατομικεύσει την ταυτότητά του αλλά υιοθετεί άκριτα την ταυτότητα του άνδρα όπως ορίζεται από το κοινωνικό περιβάλλον (υιοθέτηση κοινωνικής ταυτότητας εις βάρος της προσωπικής) το άτομο πιθανώς να αρχίζει να αναπτύσσει Σύγκρουση Ρόλων Φύλου. Η ΣΡΦ μεταξύ των άλλων αρνητικών επιπτώσεων σε ενδοατομικό επίπεδο, επηρεάζει τις διαστάσεις αναγνώρισης / έκφρασης των συναισθημάτων των άλλων καθώς και τις γνωστικές στρατηγικές που χρησιμοποιεί στην κωδικοποίηση και έκφραση των συναισθημάτων του (αλεξιθυμία). Τα χαρακτηριστικά της αλεξιθυμίας επηρεάζουν το άτομο και στις διαπροσωπικές τους σχέσεις (ποιοτικά χαρακτηριστικά και σχεσιακή ικανοποίηση), ενώ το σύγχρονο κοινωνικό περιβάλλον της Ελλάδας επιτείνει ακόμη περισσότερο την έκφραση ΣΡΦ, μέσω του επιβαλλόμενου ετεροσεξισμού που ενισχύει φαινόμενα ομοφοβίας στο γενικό πληθυσμό και αυτοστίγματος στους γκέι άνδρες. Τα αποτελέσματα της παρούσας διατριβής μπορούν να ενημερώσουν την υπάρχουσα διεθνή βιβλιογραφία, παρέχοντας νέα δεδομένα για τον αντίκτυπο της ΣΡΦ στον τρόπο επεξεργασίας συναισθημάτων και στη συμπεριφορά του άνδρα στα πλαίσια μιας στενής ερωτικής σχέσης. Σε μια εποχή όπου η επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και σε γυναίκες, αλλά και οι γυναικοκτονίες, παρατηρούνται ολοένα και συχνότερα θεωρείται επιτακτική η ανάγκη για τον περιορισμό της ομοφοβίας, την απεμπλοκή του άνδρα από τα στερεότυπα φύλου και την προαγωγή υγιών διαπροσωπικών σχέσεων. Τα ευρήματα αυτά μπορούν να εμπλουτίσουν τόσο την περαιτέρω έρευνα αυτών των φαινομένων στον τομέα της Ψυχολογίας και άλλων επιστημονικών κλάδων όπως η Κοινωνιολογία αλλά και να αξιοποιηθούν στην κλινική πράξη με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση κατάλληλων ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων.